Zee compenseert bodemdaling zelf

Gaswinning in de Waddenzee leidt tot enige bodemdaling. Maar de ontstane kuilen worden weer snel gevuld met zand van elders, zo leert de ervaring.

Er zijn ,,geen ecologische gronden'' om af te zien van gaswinning in de Waddenzee als daar de nodige natuurgrenzen aan worden gesteld. Dat is het standpunt van de Adviesgroep Waddenzeebeleid die binnenkort haar definitieve advies publiceert.

De stellingname van deze commissie-Meijer komt niet uit de lucht vallen. Een van de belangrijkste bezwaren tegen de winning van waddengas in vijf velden langs de kust van Friesland en Groningen is de bodemdaling. Maar die valt mee, stellen de meeste waddenexperts. Er is de afgelopen jaren uitgebreid onderzoek gedaan naar de bestaande gaswinning in de Waddenzee bij Ameland en op de locatie Zuidwal (tussen Harlingen en Vlieland). Daaruit blijkt dat de bodemdaling die optreedt beperkt is en bovendien wordt gecompenseerd door de Waddenzee zelf. ,,De natuurlijke dynamiek van de Waddenzee is veel groter dan het effect van bodemdaling'', zegt Jaap de Vlas van het Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ). Hij is voorzitter van de Commissie Monitoring Bodemdaling Ameland.

De NAM wint sinds halverwege de jaren tachtig gas uit de Waddenzee onder en rondom Ameland. Er is veertig miljard kuub gewonnen. Dat is ongeveer evenveel als de voorraad in de vijf velden die de eerstkomende jaren ter discussie staan. De winning bij Ameland duurt nog ongeveer vijftien jaar. Aan het einde van de rit zal er naar verwachting 53 miljard kuub zijn gewonnen. De bodemdaling bedraagt nu ongeveer 26 centimeter als gevolg van de gaswinning en zal vermoedelijk op 34 centimeter in 2020 uitkomen. Het effect van deze bodemdaling is moeilijk te meten. Er ontstaat een `bodemdalingsschotel' met een omtrek van enkele kilometers. Onderzoeker Jaap de Vlas: ,,Er is bij Ameland een kuil ontstaan die meteen weer is opgevuld met zand. We vinden dus geen kuil. De transporten van zand en slib in de Waddenzee verlopen zo snel, dat de bodemdaling daar niet tegenop kan.'' De enige locatie waar bodemdaling te meten valt, is op het vasteland van Ameland. Daar kan immers de zandhonger niet worden gestild. Het gaat om een daling in de oostelijke duinen. De Vlas: ,,Voor de natuur maakt het niet veel uit. Er is geen enkele meeuw die denkt: die duintop is dertig centimeter lager dus daar ga ik niet meer op zitten.'' Wel is er een effect in duinvalleien, die eerder volstromen dan voorheen. ,,De plantengroei verandert.''

Ook de bodemdaling bij de gaswinning op de westelijker gelegen Zuidwal valt mee, zo blijkt uit een onderzoek door het RIKZ in opdracht van Rijkswaterstaat. Hier zal de bodemdaling bij het stopzetten van de productie over vijf tot tien jaar ongeveer tien centimeter bedragen. De kans dat de ontstane kuil voldoende is gecompenseerd met zand van elders wordt door de onderzoekers geschat op 75 tot 80 procent. Op Zuidwal is in 1988-2002 13,4 miljard kuub gas door Elf Petroland gewonnen. Dat zal bij het stopzetten van de productie 15,6 miljard kuub zijn.

Wel is de vraag of de zandtransporten die de kuilen opvullen niet ten koste gaan van de kust. Het rapport van het RIKZ over Zuidwal stelt: ,,Een extra zandhonger door bodemdaling draagt [..] bij tot geringe achteruitgang van de kustlijnen [..].'' Maar ook dat effect is ,,marginaal'', zegt Albert Prakken van Rijkswaterstaat. ,,Het zand is afkomstig van ongeveer honderd kilometer kust. Dat is zo'n groot gebied dat de kustafslag hooguit een decimeter per jaar bedraagt. Veel minder dan waar wij toch al mee te maken hebben.''

De bodemdaling als gevolg van toekomstige gaswinning wordt geschat op acht tot tien centimeter. Twee wetenschappers, Huib de Swart en José Joordens, hebben de commissie-Meijer onlangs gewaarschuwd dat ecosystemen als de Waddenzee ook bij geringe effecten zoals een kleine bodemdaling kunnen ,,omklappen naar een nieuwe evenwichtstoestand, bijvoorbeeld van een ondiep zand-importerend systeem naar een dieper zand-exporterend systeem''. Nee hoor, zegt waddenonderzoeker Han Lindeboom van bureau Alterra op Texel: ,,Het effect van gaswinning is peanuts.''