Max Barry laat Nike op klanten schieten

Max Barry is een jonge Australische auteur die een woest, gewaagd en hoogst origineel boek heeft geschreven waar veel aan valt te beleven. Op de achterste binnenflap staat een foto van de auteur achter zijn pc: een quasi-paranoïde achteromkijkende jongen, met verschrikte ogen, een bijna kale kop en zijn tongpunt ijverig tussen de stijve lippen geklemd.

Jennifer Government is een op het oog onmogelijke combinatie van genres, te weten een thriller, een toekomstroman à la Nineteen Eighty-Four en Brave New World en een satire. Het satirische aspect moge alleen al blijken uit het achterplat: een wereldkaart verdeeld in al dan niet bij de VS aangesloten economische machtsblokken.

De buitenkant van het boek leert ons nog meer: antiglobaliste Naomi Klein noemt het boek hilarisch. Wrang maar ook veelzeggend is het dat Barry (als we het boek dan eindelijk open hebben) noodgedwongen begint met een verklaring omtrent de gebruikte merknamen.

Drie genres ineen, waarvan die van toekomstroman het beste uit de verf komt. De wereld oogt in Jennifer Government qua omgangsvormen en technische mogelijkheden grotendeels als onze tijd, maar er is een groot verschil: de wereld is in handen geraakt van twee marketingfirma's. Alliantie VS en ProfijtTeam hebben de wereld verdeeld in machtsblokken van commerciële firma's. Burgers zijn consumenten en werknemers, maar burgerrechten behoren tot het verleden. Je achternaam is de firmanaam waarvoor je werkt. En alles is een bedrijf, tot aan de NRA (de vereniging voor wapenbezit) en de politie toe.

Het satirische aspect blijkt vooral uit de volstrekte onnozelheid die zaligmakend lijkt voor de burgers en voor de tot in het idiote doorgedreven consequenties van deze maatschappij. Zo laat Nike om marketingstechnische redenen zijn eigen klanten doodschieten en de daartoe gecontracteerde huurling besteedt zijn klus probleemloos uit aan de politie. Hoe schrijnend dat ook moge lijken, doordat het satire is, wordt het niet wrang.

Iets vergelijkbaars geldt voor de spanning. Satire staat inleving in de weg en ondergraaft zodoende iedere vorm van spanningsopbouw. Daarmee bewijst Barry dat de geprobeerde combinatie van genres inderdaad onmogelijk is, hoe eigenzinnig zijn idee, hoe veelzijdig zijn personages en hoe aardig zijn vondsten ook mogen zijn.

Max Barry: Jennifer Government. Uit het Engels vertaald door Willeke Lempens. Van Holkema & Warendorf, 408 blz. €16,99