Kibaki wil macht niet meer delen

Een nieuwe grondwet fungeert als splijtzwam binnen de regering van Kenia. De nieuwe politieke klasse rolt vechtend over straat.

De Keniaanse president Mwai Kibaki heeft gisteren onverwachts opgeroepen tot kalmte. In Kenia ontrolt zich een felle machtsstrijd. Ministers schreeuwen moord en brand, rechters spreken elkaar tegen en een voormalige president komt uit de schaduw en pakt de degens op.

Kenia maakte eind 2002 geschiedenis toen de verdeelde oppositiepartijen de handen ineensloegen en de regeringspartij Kanu van president Moi na veertig jaar naar huis stuurden. Na jaren wanbeleid, corruptie en economische neergang onder Moi heerste er weer hoop. Met voortvarendheid ging de regering van Kibaki het rottingsproces te lijf: ze ontsloeg corrupte rechters en andere hoge ambtenaren en begon een onderzoek naar het beruchte Goldenberg-schandaal waarbij de regering van Moi naar verluidt vier miljard dollar verdonkeremaande. Vroeger onaantastbare politici moesten plots verantwoording afleggen en de pers durfde vrijuit te berichten. Het leek alsof Kenia een vreedzame revolutie doormaakte.

Het schip strandde op de belofte van de regering een nieuwe grondwet te schrijven. Nog in oppositie hadden Kibaki en zijn medestanders beloofd de grondwet zodanig te veranderen dat de president minder macht zou krijgen, opdat machtsmisbruik zoals onder Moi niet meer kon voorkomen. In het verkiezingspact van de oppositiepartijen werd afgesproken dat voortaan de macht zou worden gedeeld tussen de president en een premier.

Eenmaal aan de macht wil Kibaki die macht niet meer delen en daarbij wordt hij door een kliek politici van zijn Kikuyu-stam gesteund. De regering probeerde daarom de conferentie te saboteren van maatschappelijke groeperingen, parlementsleden, ministers en religieuze leiders die een nieuwe grondwet moet schrijven. Toen de 629 leden van deze conferentie vorige week tegen de wens van de regering toch een ontwerpgrondwet aannamen waarin de post van premier was opgenomen, liepen enkele ministers boos weg, maar anderen bleven zitten.

De tegenstellingen binnen de regering weerspiegelen de traditionele concurrentie tussen 's lands grote stammen: de Kikuyu en de Luo. De post van premier zou volgens de afspraken die gemaakt werden vóór de verkiezingen, bestemd zijn voor de Luo Raila Ondinga, die nu minister van Publieke Werken is. Hij en zijn medestanders zijn dus vóór de ontwerpgrondwet. Het kamp van Odinga beschuldigde de regering er vorige week van de Luo-leider te willen vermoorden. Een medestander van Odinga zei vanmorgen: ,,Zelfs de politiek van Moi was niet zo smerig.''

Aanhangers van de regering stapten naar de rechter. Drie rechters van een speciale rechtbank velden gisteren een verdeeld oordeel over de conceptgrondwet. Twee rechters vonden dat de conferentie over de nieuwe grondwet onwettig was. Een derde rechter sprak dat tegen. De regering wil dit vonnis gebruiken om de bevoegdheden van de conferentie zodanig te veranderen dat het parlement wijzingen kan aanbrengen in de ontwerpgrondwet. De 629 conferentieleden en de dissidente ministers spreken van verraad. In die sfeer achtte Kibaki het gisteren nodig tot kalmte op te roepen.

Kibaki maakte gisteren tijdens zijn rede fysiek een zwakke indruk. Een columnist van de Standard waagde het vanochtend te schrijven dat sinds Kibaki geen alcoholist meer is, hij uiterst saai overkomt en alleen nog maar zwetst. Er bestaat groeiende onrust in Kenia over Kibaki's gezondheid sinds een ernstig auto-ongeluk twee jaar geleden. Hij nam geen leiding toen de politieke crisis aanzwol. Des te opvallender was het dat gisteren voor het eerst ex-president Moi weer luid van zich liet horen. Hij riep een persconferentie bijeen en veroordeelde de ontwerpgrondwet.

Bronnen rond Kibaki hadden eerder gesuggereerd dat aanhangers van Moi met geld hadden gestrooid op de conferentie om een ontwerpgrondwet te laten aannemen waar de regering tegen is. Moi zou Kibaki in het geheim een voorstel hebben gedaan: ik help je bij het aannemen van een door jou gewenste nieuwe grondwet. Als tegenprestatie stop jij de onderzoeken naar corruptie onder het vorige regime, zoals het Goldenbergschandaal. Kibaki zou deze koehandel hebben afgewezen. De machtsstrijd gaat door.