Het gas ligt complex in de Kamer

De Tweede Kamer lijkt zich niet langer te verzetten tegen gasboringen in de Waddenzee. Twee jaar geleden was hier nog tumult over, uit zorg over bodemdalingen.

,,De onzekerheid is helemaal niet kleiner geworden'', zegt Tineke Witteveen in de trein van Groningen naar Utrecht. Het voormalig Tweede-Kamerlid voor de PvdA, ,,al jaren bezig met de wadden'', is op weg naar enkele vergaderingen waar ze als vrijwillig bestuurder ,,veel lol aan beleeft''. Voor Witteveen geldt nog steeds `handen af' van het waddengebied zolang niet vaststaat dat boren en winnen van gas zonder risico is. ,,Bij onzekerheid niet doen'', vindt ze.

Twee jaar geleden slaagde Witteveen erin een motie tegen boringen en gaswinning door de Tweede Kamer te loodsen, ondanks forse druk van twee bewindslieden uit het paarse kabinet-Kok. Milieuminister Pronk, haar partijgenoot, maakte fors bezwaar. Pronk was niet alleen beducht voor maatschappelijke onrust, maar voorzag ook grote problemen in het kabinet. Toenmalig minister Jorritsma (Economische Zaken, VVD) had al gedreigd op te stappen als Witteveen haar motie niet afzwakte. Volgens Jorritsma zou het effect van de oorspronkelijke tekst zijn dat zelfs het gasveld van Slochteren niet langer kon worden geëxploiteerd. Witteveen paste haar tekst aan. Met steun van D66, GroenLinks, SP en christelijke partijen werd de motie aangenomen. CDA en VVD waren tegen.

De uitspraak van de Tweede Kamer in 2002 was bedoeld ,,om definitieve duidelijkheid'' te verschaffen over ,,het wel of niet starten van nieuwe mijnbouwactiviteiten'' in het waddengebied. De motie-Witteveen is daarover duidelijk: ,,Er mogen in de Waddenzee geen proefboringen naar voorkomens van diepe delfstoffen worden uitgevoerd en er wordt geen toestemming gegeven voor nieuwe winning van diepe delfstoffen op locaties in de Waddenzee.''

Als reden voor de weigering gold toen met name de onzekerheid over de effecten van de bodemdaling die vast en zeker gaat optreden nadat het gas is gewonnen. Ook de NAM geeft dat toe in onlangs op grote schaal verspreid voorlichtingsmateriaal. ,,Er treedt bodemdaling op, maar dat zal hooguit een halve centimeter per jaar zijn. Het milieueffect is daarom nihil'', aldus de NAM, die verder benadrukt dat er voor de winning van de waddenvelden geen nieuwe boringen nodig zijn omdat het schuine boren vanaf het vasteland gunstig resultaat heeft gehad. ,,We hoeven alleen maar de kraan open te zetten''. Maar voor de lange termijn ligt dat heel anders.

In 1999 had het kabinet-Kok al vastgesteld dat boringen naar en het winnen van gas in de Waddenzee omgeven zijn met grote onzekerheden. Het kabinet zette, onder meer op basis van wetenschappelijke studies, zeven onzekerheden op een rij die voornamelijk verband hielden met de bodemdaling en de effecten hiervan.

Tussen het voorjaar van 2002 en vorig najaar deden zich geen nieuwe ontwikkelingen voor. Althans niet direct waarneembaar, maar achter de schermen werd hard gewerkt om een andere kijk op de economische bezigheden te ontwikkelen. Het tweede kabinet-Balkenende nam in het regeerakkoord vijf regels op waarin wordt gesteld dat voor boren in de Waddenzee een moratorium geldt: ,,Boren naar gas is niet toegestaan.'' En er wordt gestreefd ,,naar een verder moratorium van tien jaren''. Over het winnen van het gas geen woord.

Nu is de gaswinning niet de enige menselijke activiteit die het beschermde waddengebied bedreigt. Ook de kokkelvisserij is zeer omstreden. Blijkbaar voelde het huidige kabinet net als de Kamer in 2002 de behoefte aan meer duidelijkheid over wat nog verantwoord is en werd daarom vorig najaar de commissie-Meijer ingesteld. PvdA-coryfee Wim Meijer werd capabel geacht omdat hij deel uitmaakt van het Overlegorgaan Olie en Gas (OOG) waarin Shell en de NAM zitten. De twee andere leden zijn Tineke Lodders (CDA) en Loek Hermans (VVD).

Het grotendeels al uitgelekte advies van het drietal houdt in dat het gas kan worden gewonnen, dat van de opbrengst (drie miljard euro) een deel (700 miljoen euro) moet worden gebruikt voor verbetering van het waddenmilieu. Verder zouden de kokkelvissers nog zeven jaar de kans krijgen om hun bezigheden zo aan te passen dat er geen schade meer uit voortvloeit. Lukt dat niet, dan moet het gedaan zijn met de kokkelvisserij, vindt de commissie-Meijer. Maar het bestuurlijke advies van Meijer en de zijnen gaat verder. Boringen in andere velden, zowel elders in het waddengebied en boven Ameland in de Noordzee, moeten ook worden toegestaan. Daar ligt nog 140 miljard m³ gas te wachten.

Komt de Tweede Kamer binnenkort terug op het besluit van twee jaar geleden? Dat ligt nogal complex. In ieder geval is de PvdA niet meer zo zeker van de steun van D66, de kleinste regeringspartij.

Kamerlid Diederik Samsom (PvdA): ,,Er moet heel wat gebeuren voor we terugkomen van dat besluit. Meer onderzoek is echt nodig. Meijer en zijn commissie hebben niks onderzocht, ze geven enkel aan hoe het bestuurlijk moet worden aangepakt. Maar voor mij zijn de onzekerheden over de gevolgen van gaswinning alleen maar groter geworden.'' Eerder al heeft D66-fractievoorzitter Dittrich de leden opgeroepen tot een ,,genuanceerd oordeel''. De partij zal daartoe enkele discussiebijeenkomsten organiseren. ,,Maar de fractie beslist'', zegt een woordvoerder.

Twijfel heerst er ook bij het CDA. Woordvoerder Joop Atsma is vooral benieuwd wat de commissie-Meijer zegt over de juridische positie van de staat: ,,Die zou niet zo sterk zijn. Ik wil dan horen wat de gevolgen kunnen zijn.'' Atsma vraagt zich ook af hoe realistisch het is om van een moratorium te spreken. ,,Daar zijn toch twee partijen voor nodig, maar voorzover ik weet is er niks afgesproken of op papier gezet met de maatschappijen.'' Atsma wil het geldende moratorium heroverwegen als aangetoond is dat de toen gebruikte argumenten niet meer gelden.

De VVD heeft minder twijfel. ,,Als de winning inderdaad slechts beperkte schade veroorzaakt dan moet het economisch belang prevaleren'', zegt het liberale Kamerlid Snijder. Een moratorium vindt ze niet nodig: ,,Het boren, weliswaar schuin, is onder dit moratorium gebeurd, we kunnen nu volstaan met duidelijke afspraken.''