EU-diplomatie `bevroren' in Havana

Europa en Cuba spreken al bijna een jaar niet meer met elkaar. De ruzie over mensenrechten lijkt onoverbrugbaar.

Wieck Wildeboer, de Nederlandse ambassadeur in Cuba, is al acht maanden `bevroren'. Op dat ene uurtje na. Toen werd hij – kort na zijn aanstelling in augustus – door de Cubaanse autoriteiten even ontdooid om zijn geloofsbrieven te kunnen overhandigen. Sindsdien is hij weer volledig bevroren.

,,Het is wel een beetje frustrerend'', zegt Wildeboer. ,,Al mijn verzoeken om functionarissen te spreken, worden afgewezen of er komt geen antwoord.''

Aanhoudende Europese protesten over de behandeling van Cubaanse dissidenten zijn het regime van Fidel Castro volledig in het verkeerde keelgat geschoten. Op bevel van de commandant die al 45 jaar de dienst uitmaakt op het grootste Caraïbische eiland, wordt er met geen enkele Europese diplomaat gesproken. ,,De Cubanen hebben voor zichzelf een kuil gegraven. En ze kunnen er niet meer uitkomen, want dat mag niet van de chef'', zegt Sven Kühn von Burgsdorff, ambassadeur namens de Europese Unie in Havana.

Een jaar geleden zag het er nog zo veelbelovend uit. Toen stonden de Duitser Von Burgsdorff en EU-commissaris Poul Nielsen naast de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken, Felipe Pérez Roque, die een blauw lint doorknipte ter gelegenheid van de opening van een EU-vertegenwoordiging in Havana. Castro organiseerde vervolgens een feestelijke lunch voor zijn Europese vrienden. De Europese lidstaten zijn de belangrijkste handelspartner van Cuba en leveren verreweg de meeste toeristen. Maar een paar dagen later werden 75 critici van het bewind opgepakt en konden strubbelingen niet uitblijven.

,,Het gaat om mensen die geheel vreedzaam de kans willen hebben een andere mening kenbaar te maken. Het is onaanvaardbaar om dissidenten op te sluiten en te behandelen als criminelen'', zegt Von Burgsdorff. Om die reden besloten de Europese ambassades op Cuba als teken van solidariteit met de gearresteerde intellectuelen voortaan bij iedere officiële plechtigheid – zoals de viering van nationale feestdagen – behalve de autoriteiten ook de resterende dissidenten of hun echtgenotes te inviteren. Dat acht Cuba zo respectloos dat in opdracht van Castro alle politieke contacten werden verbroken en de Cubaanse overheid ook geen EU-hulp meer accepteert.

Alleen na heel lang aandringen, is de Cubaanse overheid bereid het eigen standpunt in deze toe te lichten. ,,Buitenlandse journalisten verdraaien vaak onze reacties'', zo verklaart René Mujica, plaatsvervangend hoofd Europa op het ministerie van Buitenlandse Zaken, de aanvankelijke terughoudendheid om te praten. De kwestie ligt heel gevoelig. ,,De Cubaanse overheid zou er bijvoorbeeld niet over peinzen om in Europa leden van de ETA uit te nodigen'', zegt Mujica.

,,Waarom moet Europa zich dan zo nodig mengen in onze nationale soevereiniteit? In Europa wordt collaboratie met de vijand ook streng bestraft'', zegt René Mujica van het Cubaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Cuba ziet het zo. Recente gebeurtenissen in Irak, Haïti en Venezuela hebben nog eens aangetoond dat ,,de VS ons altijd zullen aanvallen als ze menen dat dit hun belangen dient. Wat de wereld, wat de VN er ook van mogen denken, het kan de VS niets schelen'', aldus Mujica. Vanuit dat gegeven is het onacceptabel dat Europa zich schaart aan de zijde van `huurlingen' die zich laten financieren door de ,,Cubaanse maffia'' in Miami. ,,De 75 Cubanen zijn instrumenten van de subversieve Amerikaanse politiek. In ruil voor geld bedrijven ze propaganda.''

Het zogenaamd opkomen voor de mensenrechten door Europa en de VS is volgens de Cubaanse functionaris een uiterst hypocriete aangelegenheid. ,,Het thema wordt gemanipuleerd door het Westen. Er is altijd sprake van selectieve verontwaardiging: Israël of de VS gaan altijd vrijuit. Het is een politiek wapen dat de rijke landen gebruiken tegen de arme.''

Het feit dat Europa deze maand in Genève bij de mensenrechtencommissie van de VN een resolutie zal steunen waarin Cuba wordt veroordeeld wegens het schenden van de mensenrechten, maakt de breuk compleet. Het ziet ernaar uit dat de Europese ambassadeurs op Cuba voorlopig niets anders rest dan duimendraaien. De verschillen van mening zijn onoverbrugbaar. ,,Cuba moet een humanitair gebaar maken'', zegt ambassadeur Wildeboer. ,,Europa praat met alle landen, van China tot Iran, over mensenrechten en zal dat ook in Cuba blijven doen. De Cubaanse regering zou als teken van goede wil de Europese ambassadeurs of het Rode Kruis in de gelegenheid moeten stellen dissidenten te bezoeken in de gevangenis.'' Dat verzoek valt slecht bij de Cubaanse overheid. Mujica: ,,Op dit terrein kunnen wij geen concessies doen. En we zijn bereid de kosten voor onze opvatting te dragen.''