Personeel is meer risico dan voordeel

Vandaag komen de Europese leiders in Brussel bijeen om te praten over de economische toekomst van Europa. Kan een flexibele arbeidsmarkt ook sociaal zijn? ,,Het systeem richt zich precies tegen degenen die het zeggen te willen beschermen.''

Op 4 maart werd het Tjark de Lange, een 36-jarige ondernemer uit Dordrecht, te gortig. Hij klom in de pen en stuurde een open brief naar de Britse zakenkrant Financial Times, de bijbel van de economische elite in West-Europa. ,,Hoe kan een maatschappij waar 18,6 miljoen mensen geen werk kunnen vinden zichzelf sociaal rechtvaardig noemen? Hoe kunnen ministers die pleiten voor het scheppen van werk, voortdurend maatregelen treffen, die het lastiger maken voor Europese bedrijven hun producten thuis te maken?'', schreef De Lange.

De kop boven het artikel luidde: Archaïsche arbeidswetten maken werken in Europa onmogelijk. De politieke leiders van de Europese Unie, die vandaag en morgen in Brussel bijeen komen, kunnen zich de noodkreet van Tjark de Lange ter harte nemen. Versterking van de Europese economie en verhoging van het aantal werkenden staan, naast bestrijding van het terrorisme, hoog op de agenda. De sociale stelsels in West-Europa moeten minder gericht zijn op het verstrekken van uitkeringen, en zich meer inspannen om jongeren, vrouwen en ouderen aan het werk te krijgen. De `dynamische welvaartsstaat' heeft de toekomst.

,,Maar dan moet het voor ondernemers wel aantrekkelijker worden gemaakt om in Europa nieuwe banen te scheppen'', zegt De Lange in zijn bedrijf, gevestigd in een statig herenhuis aan de Varkensmarkt van Dordrecht. ,,Anders wordt het lastig voor Nederlanders, Duitsers en andere Europeanen hier nog werk te vinden.''

Banen zijn in West-Europa geen vanzelfsprekendheid meer. Europa heeft al veel productiewerk verloren aan lage-lonen landen, en nu getalenteerde mensen bereid zijn voor een vijfde te werken van een Europees salaris, worden ook `witte-boorden-banen' in westerse landen bedreigd.

,,Ik ben Europeaan en ik geloof in Europa. Maar ik ben ook ondernemer'', zegt De Lange, oprichter van het bedrijf KAPP, gespecialiseerd in warmtewisselaars (,,echte maakindustrie'') waarmee een fabriek 50.000 liter melk kan pasteuriseren of vruchtensappen kan concentreren. ,,Wil Europa de meest dynamische en concurrerende kenniseconomie ter wereld worden, moeten we een aantal beslissende maatregelen nemen – te beginnen met hervorming van de verouderde arbeidswetten.'' Goed bedoelde sociale wetgeving is verworden tot een woud van regels die het lastig maken werknemers te ontslaan en nieuwe aan te nemen. ,,Het aannemen van personeel wordt nu een risico, niet een voordeel. Terwijl we werknemers juist als een kostbaar bezit zien. Als dit niet verandert, lost Europa het probleem van de hoge werkloosheid niet op en voorkom je dat startende bedrijven kunnen doorgroeien.''

De Lange is ook voorzitter van `Yes for Europe', een vereniging van jonge ondernemers uit alle Europese landen, die ijvert voor verbetering van de concurrentiepositie van bedrijven in de Europese Unie. Aan pioniersgeest en ondernemerslust ontbreekt het niet. Het aantal starters in de Europese Unie is gelijk aan dat van de Verenigde Staten. Maar het aantal succesvolle doorgroeiers is aanzienlijk lager.

Zelfs Europees Commissaris Erkki Liikanen (Ondernemingsbeleid en Nieuwe Technologieën) uit het innovatieve Finland van het Nokia-mobieltje stelde onlangs op een conferentie van jonge ondernemers tot zijn verdriet vast, dat de Europese arbeidswetten een no go zone zijn. Aan het liberale Groot-Brittannië van Tony Blair zal het niet liggen. Dat kent de meest flexibele arbeidsmarkt en de minste hoeveelheid sociale wetgeving in de Europese Unie. Het is ook het enige land dat een uitzonderingspositie wist te realiseren op het gebied van de Europese arbeidstijdenwet, zodat Britten heel wat langer kunnen werken dan de toegestane 48 uur.

De strengste sociale wetgeving kennen de Zuid-Europese landen met de minste royale verzorgingsstaten. Scandinavische landen als Zweden zijn ook genereus. Een getrouwd stel kan 480 betaalde dagen opnemen als er een baby geboren is. Ook welvaartsstaten als Frankrijk en Duitsland beschikken over een hoge mate aan sociale arbeidswetten, die bedrijven in toenemende mate als te knellend ervaren. De 35-urige werkweek die Frankrijk wettelijk heeft vastgelegd, is veel ondernemers een doorn in het oog. En in Duitsland groeit het aantal bedrijven dat de wijk neemt naar Oost-Europa, verontrustend. Bondskanselier Gerhard Schröder, die met lede ogen banen ziet verdwijnen in zijn land waar de werkloosheid naar de 5 miljoen klimt, kreeg het daarover deze week zelfs openlijk aan de stok met het bedrijfsleven, toen bekend werd dat Siemens overweegt tienduizend banen over te hevelen naar Oost-Europa en Azië. En de voorzitter van de Duitse Kamers van Koophandel riep bedrijven zelfs openlijk op niet op betere politiek te wachten, maar de kansen van de EU-uitbreiding volop te benutten. De flexibiliteit van werknemers in Oost-Europa is eenvoudig groter. `Onpatriottisch' gedrag, verwijt Schröder de ondernemers. Maar het klinkt als een wanhoopskreet.

`Het systeem richt zich precies tegen degenen die het zegt te willen beschermen'', zegt Tjark de Lange. Hij staat niet alleen in zijn constatering, dat de sociale wetgeving als een boemerang werkt. Ook oud-premier Wim Kok constateert in zijn jongste rapport Jobs, Jobs, Jobs, dat zijn Taskforce Employment voor de Europese Commissie maakte, dat de verhouding tussen flexibiliteit van werknemers en sociale bescherming uit balans is geraakt. ,,Wil Europa meer banen scheppen en de productiviteit verhogen, is een hoge mate van flexibiliteit in de arbeidsmarkten vereist'', schrijft Kok. Nederland en Denemarken worden als voorbeelden genoemd van landen die erin slagen een evenwicht te vinden tussen flexibiliteit en zekerheid.

Denemarken heeft zich ontwikkeld tot een `welvaartsstaat met spierballen'. Het kent hire and fire-praktijken zoals Angelsaksische landen, maar ook goede financiële compensaties voor werklozen. Met een bijzonder soepel ontslagrecht en een actieve arbeidsmarktpolitiek is het gelukt een flexibele arbeidsmarkt te realiseren en de hoge werkloosheid van 10 procent, begin jaren negentig, terug te dringen naar 4 procent. ,,Ontslag is voor een werknemer bij ons niet rampzalig'', licht de Deense ambtenaar Einar Edelberg telefonisch toe, werkzaam bij het ministerie van Sociale Zaken in Kopenhagen. ,,Er staat een goede uitkering tegenover en we helpen met alternatieven.'' Een werkloze krijgt tien dagen de tijd een nieuwe baan te zoeken. ,,Daarnabieden wij een functie aan of omscholing.'' Het systeem mag hard lijken, maar ,,wij hebben geen A en B-team op de arbeidsmarkt''.

Nederland heeft weliswaar een streng ontslagrecht, maar heeft desondanks een flexibele arbeidsmarkt gerealiseerd. Wetgeving en flexibele CAO's maken het voor bedrijven veel makkelijker tijdelijk personeel aan te nemen. Ondernemer Tjark de Lange zou willen dat dit in heel Europa wordt doorgevoerd. ,,De Europese ministers van Sociale Zaken doen er goed aan korte termijncontracten aan te moedigen. Ze moeten ophouden werk te beschermen, dat toch verdwijnt, en ondernemers de kans geven nieuwe banen in Europa te scheppen.''