In de beklaagdenbank

Hij diende onder verschillende Amerikaanse presidenten en was in het Witte Huis elf jaar lang coördinator terreurbestrijding. Als iemand verstand van terrorisme heeft, dan moet het Richard A. Clarke zijn. Zijn kennis verwerkte deze langdienende topambtenaar in een boek, Against all enemies: inside America's war on terror, dat een schokgolf in Washington heeft veroorzaakt. Als een klokkenluider zegt Clarke dat de Amerikaanse regering de nationale veiligheid heeft ondermijnd door Irak te bezetten in plaats van eerst helemaal af te rekenen met de terreurplegers van Al-Qaeda. Voor, maar ook na de aanslagen van 9/11 was volgens Clarke alles in het Witte Huis erop gericht Bush junior dát te laten doen wat Bush senior als president naliet: Saddam Hussein verwijderen.

De haviken in Bush' regering hebben voor 9/11 herhaaldelijk de dreiging gekleineerd die van Al-Qaeda uitging, zegt Clarke. Daarmee zet hij de belangrijkste leden van het Bush-team te kijk, die zich opwerpen als de leiders van de oorlog tegen terreur. Het Witte Huis is in alle staten en probeert al dagen in de media alles te ontkrachten wat Clarke beweert. In feite zegt hij in zijn boek, en gisteren tijdens een hoorzitting in het Congres, dat Bush pas wakker schrok op 11 september, en toen niet de juiste actie ondernam. Door Irak binnen te vallen deed de president de oorlog tegen terreur meer kwaad dan goed. Bush had zijn werk in Afghanistan moeten afmaken, luidt de conlusie die uit Clarke's woorden te trekken valt.

Tot op de dag van vandaag maken de VS in Afghanistan en daarbuiten vergeefs jacht op Al-Qaeda-leider Osama bin Laden en restanten van het Talibaan-bewind. Toen het brandpunt verschoof van Afghanistan naar Irak, leek het even of Bin Ladens naam was geschrapt uit het vocabulaire van Bush en de zijnen. Clarke heeft gelijk: de aandacht werd te snel verlegd. Het was een illusie te menen dat de Afghaanse missie succesvol kon worden afgerond met een beperkt aantal achterblijvende soldaten. De invasie van Irak zoog te veel naar zich toe: mensen, materieel, geld en energie.

Intussen hebben de terroristen niet stilgezeten. Bommen blijven her en der in de wereld ontploffen. Twee weken na de bloedige aanslagen in Madrid kan iedereen constateren dat het grootschalig terrorisme eerder is toe- dan afgenomen. Te vrezen valt dat de oorlog in Irak een extra, op zichzelf staand motief voor terreur is geworden. Dat is níét de schuld van de VS, maar wél een gevolg van de door Clarke gekritiseerde prioriteitenstelling: niet Irak en Saddam bestrijden, maar het terrorisme. Clarke is een autoriteit op terreurgebied. Dat maakt zijn beschuldigingen zo ernstig. Ze werpen een heel ander licht op Bush' rol als oorlogspresident. Het is onduidelijk of en hoe Bush deze kritiek van een voormalig naaste medewerker kan pareren. Hij is in de beklaagdenbank geplaatst en het is zeer de vraag of hij hier zonder kleerscheuren vanaf komt. Alleen spectaculaire successen in Irak en Afghanistan lijken de kritiek van klokkenluider Clarke nog te kunnen overstemmen.