IJzeren greep Microsoft losser

De Europese recordboete voor Microsoft beoogt de marktdominantie van het softwarebedrijf aan te pakken. Concurrenten zien een zege voor de innovatie.

,,Zeer pijnlijk'', noemt directeur Michel van der Bel van Microsoft Nederland de recordboete van bijna een half miljard euro die de Europese Commissie het Amerikaanse softwareconcern gisteren uitdeelde voor het misbruiken van zijn dominante marktpositie.

Belangrijker dan de boete zijn de vergaande technische beperkingen die de Commissie Microsoft heeft opgelegd. Voor nu en in de toekomst. Microsoft moet binnen negentig dagen een uitgeklede versie van het besturingssysteem Windows leveren zonder het audio- en videoprogramma Media Player. Hoewel Microsoft altijd heeft gezegd dat Windows één totaalpakket vormt – inclusief browser en mediaspeler – heeft het bedrijf zelf dat argument enigszins ondergraven. In enkele landen in Zuidoost-Azië brengt Microsoft al een kale, goedkope versie van Windows op de markt.

Eurocommissaris Monti (Mededinging) eist verder dat Microsoft zijn concurrenten binnen 120 dagen een kijkje geeft onder de motorkap van Windows. Het moet concurrenten zoals Sun Microsystems inzage geven in zogenoemde interface-codes. Suns netwerkproducten moeten zo beter kunnen praten met Windows-pc's.

Monti hoopt met zijn maatregelen concurrenten van Microsoft een eerlijker kans te geven. Consumenten moeten daarvan op langere termijn profiteren. Microsoft-topman Steve Ballmer, die vorige week nog naar Brussel vloog om een schikking met Monti te bespreken, gelooft hier niets van. ,,De maatregelen van de Commissie beperken juist de keuze van consumenten en schaden de Europese softwarebedrijven.''

De interfacecodes en de mediaspeler, waarop de Commissie zich concentreerde, lijken willekeurige voorbeelden voor de grootste Europese antitrustzaak ooit. Zij staan volgens de Commissie echter symbool voor de manier waarop Microsoft misbruik maakt van zijn dominante positie op de markt voor besturingssystemen.

Ed Black, president van de Computer & Communications Industry Association (CCIA), een lobbyclub van concurrenten van Microsoft: ,,Het onderzoek van de Commissie legt de manier bloot waarop Microsoft schade toebrengt aan de concurrentie, innovatie schaadt en klanten dwingt om hogere prijzen te accepteren met minder keuze.''

Op negen van de tien pc's wereldwijd draait een versie van Windows. Wie software maakt om deze pc's te laten samenwerken – bijvoorbeeld om gegevens uit te wisselen of een printer te delen – moet exact weten hoe Windows werkt. Hoe willen pc's data ontvangen, welke taal spreken ze onderling? Sun klaagt al jaren over een gebrek aan inzage in de werking van Windows. Eerst bij de Amerikaanse overheid, waarmee Microsoft uiteindelijk een schikking overeenkwam, en sinds 1998 ook in Europa.

Het probleem met de interfacecodes illustreert de ijzeren greep van Microsoft op de pc. Het softwarebedrijf is heer en meester op de pc: het maakt Windows, het populairste besturingssysteem aller tijden.

Microsoft brengt eveneens de standaarden op de markt voor tekstverwerken (Word), rekenen (Excel) en presenteren (Powerpoint). Microsoft wil graag ook op netwerkniveau zijn marktpositie verstevigen.

Deze dubbelslag geeft Microsoft volgens critici een oneigenlijke voorsprong op de concurrentie. Een besturingssysteem (Windows, MacOS, Linux) is een verzameling gereedschappen waarmee de basisfuncties van een pc worden uitgevoerd. Het regelt het bestandsbeheer en het printen van een document. Bovenop deze (grafische) schil draaien computerprogramma's voor specifieke toepassingen zoals Microsoft Word, Excel en Powerpoint, maar ook software van andere fabrikanten. Deze programma's maken gebruik van het onderliggende besturingssysteem. Wie daarvan alle ins en outs kent, maakt in theorie de beste software.

Aartsrivaal Sun Microsystems is zeer verheugd met de beslissing van de Commissie. ,,Voor het eerst in jaren hebben IT-managers een keuze welk netwerk ze willen gebruiken met de zekerheid dat het systeem vlekkeloos werkt met Windows-pc's'', aldus Lee Patch, vice-president juridische zaken.

Wie Windows koopt krijgt daar Windows Media Player en nog een hele reeks hulpprogramma's bij. Audio- en videospelers van de concurrentie, zoals Real Networks en Apple, kunnen wel worden geïnstalleerd, maar veel gebruikers vinden dat te moeilijk of te veel werk. Bovendien zouden deze alternatieven minder goed samenwerken met Windows. Microsoft zelf vindt deze `koppelverkoop' absoluut niet laakbaar. Het bedrijf zegt juist in te spelen op de eisen van hun klanten.

Microsoft hanteert de strategie om Windows op te tuigen en zo concurrenten de loef af te steken al jaren. Sinds versie 1.01 in 1985 voegt Microsoft al zaken toe aan Windows. Bijvoorbeeld e-mailprogramma Outlook Express in Windows 95 en `babbelprogramma' MSN Messenger in Windows XP. Het bekendste voorbeeld is de browser Internet Explorer in Windows 98. Dat betekende mede het einde van concurrent Netscape. Het bedrijf, inmiddels overgenomen door AOL Time Warner, was jarenlang marktleider met het programma Navigator, totdat Microsoft zijn browser gratis ging weggeven bij Windows 98.

De Europese Commissie vreest dat producenten van hulpprogramma's zoals Real Networks en Apple hetzelfde lot wacht als Netscape. Daarom wil Monti ook zeggenschap krijgen over toekomstige versies van Windows. Dat zou een belangrijke reden zijn geweest waarom een schikking vorige week tussen de Commissie en Microsoft afketste. ,,Wij wilden een kale versie van Windows leveren zonder mediaspeler'', zegt Van der Bel van Microsoft Nederland. ,,Maar dat de Commissie wil bepalen wat wij in de toekomst in onze producten stoppen, gaat een stap te ver.''

In 2006 moet de veelbesproken opvolger verschijnen van Windows XP, codenaam Longhorn. Dat nieuwe besturingssysteem krijgt onder meer een ingebouwde zoekmachine, die moet concurreren met Google. Verder zou met Longhorn de pc beter te beveiligen moeten zijn. De eisen van de Commissie maken dat nu ,,nagenoeg onmogelijk'', zegt Jonathan Zuck, voorzitter van de Microsoft-gezinde Association for Competitive Technology. ,,De commissie wil de toekomst van softwareontwikkeling reguleren. Dat zal op termijn leiden tot minder innovatie en hogere kosten voor iedereen.''

Concurrenten als Real Networks, maker van de Real Player, leggen de beslissing van de Commissie juist uit als een zege voor innoverende softwarebedrijven. Vice-president Bob Kimball van Real Networks wil de uitspraak van Brussel tevens gebruiken om ook in de Verenigde Staten de bundling van programma's aan Windows aan te pakken.

De Utrechtse hoogleraar informatiekunde Sjaak Brinkkemper, specialist op het gebied van productsoftware, stelt dat een (bijna-)monopolie zoals dat van Microsoft per definitie verkeerd is voor de markt. ,,Consumenten en bedrijven moeten iets te kiezen hebben. Maar vergeet niet dat Microsoft ons ook iets goeds gebracht: standaardisatie. Dankzij Microsoft kunnen pc-gebruikers overal ter wereld simpel teksten uitwisselen, in Word-formaat, of presentaties in Powerpoint.'' Microsoft doet er volgens Brinkkemper goed aan toe te geven aan de eisen van Monti. ,,Dat is heel belangrijk voor het imago van het bedrijf. Ik merk bij mijn studenten een behoorlijke weerzin tegen Microsoft-producten. Zij willen zich breder oriënteren op de markt en gebruiken liever open-source oplossingen als MySQL en PHP.''