Bekritiseerde beursgang Ajax werpt nu vruchten af

In het profvoetbal gaan honderden miljoenen euro's om, maar de Nederlandse topclubs slagen er niet in structureel winst te maken. Op zoek naar geldbronnen ging Ajax in 1998 naar de beurs en richtte PSV een spelersfonds op. ,,Als je niet goed bij kas zit en je wilt toch spelers halen, dan moet je naar alternatieven kijken.''

Voor de gemiddelde Nederlandse voetbalclub is `Europa ingaan' vooral leuk en interessant. Voor topclubs is het bittere financiële noodzaak, want alleen volle stadions in de nationale competitie zijn lang niet voldoende om uit de rode cijfers te blijven.

De Nederlandse clubs gebruiken het internationale podium in de praktijk als etalage om hun beste voetballers aan te prijzen. Zo vielen bij Ajax verleden jaar Cristian Chivu en Andy van der Meyde in de smaak van Italiaanse topclubs en hoopt PSV nu dat Mateja Kezman en Mark van Bommel zich in de kijker spelen van een Europese grootmacht. Zonder lucratieve verkopen kan het financieel verzwakte PSV niet eens beginnen aan de opbouw van een nieuw elftal met toekomst. Vanavond heeft PSV de kans zijn Europese avontuur nog te verlengen door de achtste finale van het UEFA-Cuptoernooi te overleven tegen AJ Auxerre.

Een paar jaar geleden had PSV minder moeite met aankopen de selectie op niveau te kunnen houden. Terwijl Ajax in 1998 de gang naar de beurs maakte, deed de NV PSV zaken met externe geldschieters. Die hadden tot vorig jaar in totaal 27 miljoen euro van de 83 miljoen euro gefinancierd die de club de afgelopen jaren voor spelers uittrok. De vorig jaar ontslagen directeur Fons Spooren was destijds de initiator van dit plan om kapitaal binnen te halen.

Maar nu de internationale transfermarkt is ingestort lijkt een herhaling van dit initiatief uitgesloten. De financiers – onder wie twee leden uit de raad van commissarissen – zullen eerst geld van hun eerdere investeringen willen zien. President-commissaris Jan Timmer maakte zich vorige maand al openlijk zorgen over de club die het boekjaar vorig seizoen afsloot met een negatief eigen vermogen van 3,7 miljoen euro.

De transfer van Arjen Robben, die voor 18 miljoen euro aan Chelsea is verkocht,kan alleen de pijn van het lopende jaar verzachten. De vertrekkende voorzitter Harry van Raaij voelt zich niet schuldig. ,,Ik heb nooit gezegd dat de financiële situatie van PSV zo goed is'', stelde de 67-jarige clubbestuurder afgelopen zaterdag. ,,We waren voorheen een vereniging met een andere financiële basis. We hoefden slechts de uitgaven jaarlijks gelijk te maken aan de inkomsten. Dat was het idee van het voetbal. In de voetballerij in Nederland mag je blij zijn als je over een jaar of vijf gemeten quitte speelt. Als je geen beroep op de beurs doet heb je nu eenmaal geen eigen vermogen.''

Ajax stapte zes jaar geleden wél naar de beurs en beschikt dezer dagen over een eigen vermogen van 81 miljoen euro. Volgens financieel directeur Jeroen Slop is een fors eigen vermogen noodzakelijk omdat voetbal structureel niet winstgevend is. ,,Mede door het afstoten van de buitenlandse deelnemingen heeft Ajax vorig seizoen een fors verlies geleden. Dankzij ons vermogen was dat geen `doodsteekachtig' verlies'', aldus Slop. ,,In goede jaren vullen we het vermogen weer aan om altijd een flinke buffer te hebben. Bij andere clubs ligt dat anders. Je ziet dat de verkoop van Robben de cijfers van PSV dit jaar min of meer moet redden.''

Van Raaij is van mening dat een club als PSV geen vermogen kan opbouwen uit eventuele winsten. De preses van PSV vindt dat het kapitaal op het veld dient te staan. Van Raaij: ,,Ik ben volgend jaar niet meer verantwoordelijk voor PSV, maar ik vind dat je een groot risico loopt als je geld dat over is opzij gaat zetten. Dan loop je de kans dat de inkomsten nog verder gaan dalen en kan je in een negatieve spiraal terecht komen.''

Volgens Slop zal Ajax de stevige vermogenspositie handhaven omdat ,,banken geen geld uitlenen waarmee spelers kunnen worden gekocht, ook al heb je een bank als hoofdsponsor''. Ajax beschikt nu over een riante solvabiliteit (eigen vermogen als percentage van alle ingezette middelen) van 61 procent, terwijl menig bedrijf al tevreden is met 30 procent. Slop hanteert voor Ajax als minimum 50 procent: met die norm in het achterhoofd mag het huidige vermogen met 20 miljoen euro teruglopen.

De riante financiële positie bij Ajax (49.000 euro aan langlopende schulden tegen ruim 70 miljoen euro bij PSV, waaronder een hypotheek) is deels het gevolg van de beursgang in 1998 waarmee 50 miljoen euro werd opgehaald. Slop: ,,Als je niet goed bij kas zit en je wilt toch spelers halen, dan moet je naar alternatieven kijken. In Italië zie je dan bijvoorbeeld een voorzitter die veel geld steekt in een club. Een spelersfonds, zoals bij PSV, is ook een mogelijkheid, waaraan andere geldschieters bijdragen. In Engeland gebeurt het zelfs dat een nieuwe tribune wordt gefinancierd door het vooruit verkopen van recettes. Vervolgens word je dan als een krankzinnige beperkt in je mogelijkheden.''

Commercieel directeur Rob Ribbers van PSV ziet de club in de toekomst niet naar de beurs gaan. ,,Nee, dat is tot dusver bij geen enkele club een succes gebleken. Het voordeel is dat je een eigen vermogen kunt opbouwen, maar het risico is dat je met ontevreden aandeelhouders komt te zitten. Bovenin moet je zowel in de interne organisatie als in de externe communicatie aan strikte richtlijnen voldoen. Dat vereist een te grote investering voor PSV. Ik denk dat wij vermogen kunnen halen uit sponsoring, de exploitatie van het stadion, gelden voor televisierechten. Het is van groot belang dat we blijven spelen in de Champions League.''

Bij Ajax komt de omzet voor de helft uit voetbalinkomsten (recettes, Europese premies) en voor de andere helft uit sponsoring, televisiegelden en merchandising. Slop: ,,Ik geloof niet dat die helft aan niet-voetbalinkomsten een natuurlijke limiet vormt. In het relatief kleine Nederland zit je natuurlijk op een bepaald moment aan je taks, maar die grens is volgens mij nog niet bereikt. In het seizoen 1995/1996 wonnen we de Champions League en ik denk dat, wanneer we weer zover komen, we het qua merchandising nu beter zouden doen dan toen.''

Opnieuw een plaats in de eindstrijd van het Europese miljoenenbal lijkt voor de Nederlandse topclubs echter ver weg. Voor PSV is het financieel én sportief al bijna een hoofdprijs wanneer vanavond de kwartfinales van het UEFA-Cuptoernooi worden bereikt.