Intiem stuk over bejaard echtpaar

Beide toneelspelers zijn oud en blikken terug op een liefdeloos leven, zonder kinderen. Ze zitten op een witgeschilderd balkon, het zou ergens in de mediterrane wereld kunnen zijn. In hun blikveld, op een zwarte vloer met wit afgebiesd, danst een jong stel. Beiden hebben een prachtig glanzend lichaam. De toneelvoorstelling Echt? door tekstschrijver/ regisseur Gerardjan Rijnders en choreograaf Pieter de Ruiter gaat over allerhande contrasten. Jong en oud, zwart en wit, het erotische, bijbelse Hooglied tegenover een versleten leven van een ouder echtpaar.

Echt? met vraagteken is een intieme, innige voorstelling. De combinatie dans en toneel is dit seizoen erg geliefd, maar het is niet iets van de laatste tijd. Rijnders maakte al eerder theater als Bakeliet en Ballet waarin dans is verweven. Evenmin bruisend nieuw zijn Els Ingeborg Smits en Cas Enklaar als het bejaarde echtpaar. In 1996 maakten zij Bas en Elze dansen over twee gerijpte bohémien-acteurs, een hoge leeftijd bereikt in artistieke lotsverbondenheid. De dragende tekst is het Hooglied, door Rijnders gevarieerd met mijmeringen over ouderdom. Smits en Enklaar dragen elk een grauwbruine kamerjas; de dansers wit ondergoed en verder niets. De choreografie van Pieter de Ruiter onttrekt zich aanvankelijk geheel aan de tekst. Het dansduo Lonneke van Leth en Miguel Angel Plukkel verbeelden schitterend de vitaliteit van een jong stel dat elkaar op handen draagt, dat om elkaar heen wentelt, dat in elkaars armen springt, wegrent, en opnieuw elkaar omhelst. Er zitten fraaie, klassieke passen in die zelfs even herinneren aan iets bekends als Het Zwanenmeer, meteen gevolgd door springlevende energie en bruuske bewegingen. Elke ouderdom is daaraan vreemd. In een heel mooie scène loopt de danseres over de danser heen; zij staat op zijn schouder, loopt naar zijn onderrug, kuiten. Zo gaat de overgave van de prille liefde.

In haar tekst benadrukt actrice Els Ingeborg Smits dat vallen, opstaan en opnieuw vallen de metafoor is van het leven. Zij zou door haar echtgenoot opgevangen willen worden, opgetild uit het zwart van de ouderdom, maar hij reikt niets eens meer naar haar. Enklaar geeft, met zijn donkere wat cynische stem, op pijnlijke wijze weerwoord op de dromerijen van de actrice.

Kern van de tekst is het begrip `leugen', vandaar het vraagteken in de titel. Is liefde echt, is de schoonheid van de jeugd echt? Is een omhelzing werkelijk of slechts gedroomd? Tegenover al deze vragen en onzekerheden staat de oprechte erotische zeggingskracht van het Hooglied. Een veelzeggend detail is de onmogelijkheid voor de dansers zich buiten de speelvloer te bevinden. Danseres Van Leth wekt zelfs de suggestie dat er een glaswand bestaat, waartegen zij aanbotst. De oudere actrice kan echter wel het domein van de jeugd betreden en zij doet dat vol pijn. Ze legt haar hoofd tegen de schouder van de danser en citeert het Hooglied. Zo keert zij het om: de vrouw die verliefde dichtregels wijdt aan een man. In die grauwe kamerjas ziet de actrice er opeens heel erg oud uit. Dat is het overtuigende van Echt? Er is geen enkele poging gedaan van de ouderdom jeugd te maken; oud worden is een onverbiddelijke waarheid.

Voorstelling: Echt? van Pieter de Ruiter en Gerardjan Rijnders. Gezien: 23/3 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 12/5. Inl. www.echt2004.com