Canada moet vooral autonoom groeien

De Canadese regering heeft gisteren de begroting voor 2004 gepresenteerd. `Begrotingsdiscipline' gaat boven alles, maar de er zijn zorgen over de groei.

Eén signaal wilde het Canadese kabinet gisteren boven alles afgeven bij de presentatie van de begroting voor 2004: de regerende Liberalen springen op een deugdelijke manier om met de belastinginkomsten. `Begrotingsdiscipline' was het thema van het budget, waarin keurig een reserve van drie miljard Canadese dollar (1,8 miljard euro) opzij werd gezet voor verdere afbetaling van de staatsschuld, maar waarin geen ruimte was voor fiscale stimulering van de stagnerende economie.

De regering van premier Paul Martin kondigde enkele miljarden dollars aan nieuwe uitgaven aan, waaronder 2 miljard voor gezondheidszorg en 1 miljard voor hulp aan veehouderijen in het agrarische westen, getroffen door twee gevallen van gekkekoeienziekte. Daarnaast werd er een plan ontvouwd om de staatsschuld als aandeel van het nationale inkomen, al teruggedrongen van 68 procent in 1996 tot 42 procent nu, de komende tien jaar verder te verlagen tot 25 procent – een voornemen dat aanhoudende begrotingsoverschotten vereist.

,,Canada noteert zijn zevende opeenvolgende begrotingsevenwicht'', zei minister van Financiën Ralph Goodale in het Lagerhuis in Ottawa. ,,De gewoonte om onszelf te verplichten tot begrotingsevenwicht onderscheidt Canada in toenemende mate van alle andere landen in de G-7'', de groep van rijke industrielanden. ,,De anderen zijn, geconfronteerd met onzekerheden in de afgelopen jaren, allen teruggekeerd naar aanzienlijke tekorten en stijgende schulden. Ik ben er trots op dat alleen Canada heeft volgehouden.''

Het streven naar begrotingsevenwicht is bijna een obsessie geworden voor Ottawa. Geen politicus zou het in zijn hoofd halen om te pleiten voor een terugkeer naar de praktijk in de jaren '70 en '80 toen opeenvolgende kabinetten met zware tekorten een verlammende staatsschuld opbouwden. Voeg daaraan toe dat de Liberalen sinds kort onder vuur liggen wegens een corruptieschandaal waarbij tientallen miljoenen dollars zouden zijn doorgesluisd naar politieke vrienden, en het verlangen naar fiscale verantwoordelijkheid is compleet.

,,De hoeksteen van het begrotingsbeleid is stabiliteit, het besef dat het op de lange termijn beter is voor de economie om een positie van overschotten te handhaven'', zegt Carl Gomez, econoom bij de Royal Bank in Toronto. ,,Daardoor beschouwt de rest van de wereld onze economische fundamenten als betrouwbaar.'' Paul Martin, minister van Financiën van 1993 tot 2002, was de architect van dat model. ,,Dit idee is nu stevig verankerd in de mentaliteit van de regering'', aldus Gomez.

De absolute afkeer van een begrotingstekort betekent echter dat de Canadese regering nauwelijks ruimte heeft om met fiscaal beleid de economie te stimuleren. Forse belastingverlagingen op krediet, zoals president Bush heeft ondernomen in de VS, zijn in Canada ondenkbaar. Dat is lastig, want de gezonde economische groei die Canada de afgelopen jaren genoot is sinds vorig jaar aanzienlijk vertraagd. De groei in 2003 kwam uit op 1,7 procent, de helft van wat een jaar geleden werd geraamd.

Dat lag voor een deel aan incidenten, waaronder de longziekte sars in Toronto, gekkekoeienziekte, en de grote stroomuitval van vorige zomer. Een andere oorzaak is een gestage opwaardering van de Canadese dollar tegenover de Amerikaanse. De Canadese munt, die in 2002 een dieptepunt bereikte van zo'n 63 Amerikaanse cent, zweeft de laatste tijd tussen de 75 en 80 cent. Dat schaadt de concurrentiepositie van Canada, dat voor 80 procent van zijn nationaal inkomen is aangewezen op buitenlandse handel, en 85 procent van zijn export levert aan de VS.

Groeiherstel zal dan ook in toenemende mate van Canada zelf moeten komen, in plaats van mee te profiteren van groei in de VS, zegt Gomez. Het middel daartoe is het monetaire beleid van de centrale bank, de Bank of Canada. ,,We behouden onze positie van begrotingsevenwicht, dus ondersteuning van de economie zal van de monetaire kant moeten komen.'' De centrale bank heeft zijn rentetarief al tweemaal verlaagd in de afgelopen maanden, maar met 2,25 procent is het nog altijd hoger dan dat van de Federal Reserve.

Het Internationaal Monetair Fonds riep de Bank of Canada deze maand op het zijne te doen om de economie weer in een hogere versnelling te brengen. ,,Bij lage inflatie en beperkt vooruitzicht op stimulerend fiscaal beleid wegens de gebondenheid aan begrotingsevenwicht, zal het monetaire beleid bevorderend moeten zijn'', aldus het IMF. Economen verwachten verdere renteverlagingen, gevolgd door voorzichtig herstel van de economische groei. Minister Goodale rekent op 2,7 procent, gevolgd door 3,3 procent in 2005.

Sommigen trekken ondertussen de wijsheid in twijfel van de ijzeren wet van begrotingsevenwicht. ,,Er zijn natuurlijk nadelen aan het soort tekorten dat de VS heeft'', zegt Peter Buchanan, econoom bij de Canadian Imperial Bank of Commerce. ,,Maar als de Canadese regering zich te zeer toelegt op voorkoming van zelfs een bescheiden tekort, dan kan de economie daar onder lijden.''