`Beat' Takeshi

In Japan is `Beat' Takeshi Kitano al 25 jaar een superster. In de rest van de wereld is zijn roem pas gekomen toen hij zijn eigen films ging maken.

Soms steekt hij met eetstokjes iemand de ogen uit. Soms treitert hij een hulpeloos kind. Vaker houdt hij iemand onder schot. Hij staat ook wel eens woordloos te kijken naar een zieke vrouw. Hij zit veel op zijn hurken aan het strand. Maar wat hij ook doet, hij heeft altijd dat uitgestreken gezicht waar af en toe tics overheenvliegen, knipogen en mondtrekjes, en altijd die hoekige loop van iemand die houten kleppers gewend is. Meestal zwijgt hij.

Het lijkt er wel op dat Takeshi Kitano, als acteur beter bekend als `Beat' Takeshi, de levende bevestiging is van het experiment van de Rus Koelesjov. Die toonde in de jaren twintig van de vorige eeuw het effect van montage aan door eerst een man in beeld te brengen en dan een spelend kind – dan vonden de kijkers hem vrolijk. Vervolgens werd hetzelfde beeld van de man gemonteerd voor het beeld van een kom soep – nu dachten de kijkers dat hij wanhopig was. De acteur als leeg scherm, waarop de kijker betekenis projecteert onder invloed van effectieve montage door de regisseur.

Dat zou een grove onderschatting van Takeshi's talent zijn. Dat talent vertoont enige overeenkomsten met dat van Clint Eastwood en zijn knijpogen. Een gevoelige scène hard spelen, een harde scène onbewogen, dat kan dezelfde mimiek vereisen, maar de intentie daarachter is anders en bij een goede acteur zie je dat dwars door het onbewogen gelaat heen. Wat heet goede acteur, stér.

Andere overeenkomst: beide mannen hebben zich ontwikkeld van tv-held naar begenadigd en subtiel regisseur, gelauwerd op alle grote festivals ter wereld. Kitano (geboren in 1947 in Japan) kwam via het theater naar de tv, waar hij de helft van het satirisch-komische duo The Two Beat vormde (vandaar zijn bijnaam). Hij is nog altijd bijna dagelijks in verschillende Japanse tv-shows te zien. De speelfilm lokte hem, waarbij internationaal zijn rol als de soms goedmoedige, dan weer wrede sergeant Hara in Merry Christmas, Mr. Lawrence (1983) het eerst opviel. Hij speelde verder nog naast Keanu Reeves in Johnny Memnonic (1995).

Voor Nederland was hij toen nog gewoon een Japanse acteur. Zijn bekendheid is hier pas gekomen, langzaam, in de jaren na zijn regiedebuut Violent Cop (1990), waarvan de titel niet gelogen was. Hij speelde er zelf de titelrol en werd toen nog een beetje in de Hongkong-hoek bij John Woo geplaatst. Dat begon al te veranderen bij Sonatine (1993), waarvan de gelaagdheid beter werd herkend. Zijn meesterwerk, als regisseur en acteur, is Hana-bi (1997), waarin hij met al zijn onaangedaanheid een radeloze politieman speelt.

Nu is hij tegelijk te zien in zijn eigen Zatoichi, waarin hij giechelend en feilloos een als blinde masseur vermomde samoerai speelt, en sinds deze week in Battle Royale II waarin hij, heel kort, zijn rol uit deel I herneemt. Het lijkt vooral een eerbetoon aan de superster die niet alleen meer acteert en regisseert, maar ook tekenaar, schilder, criticus en schrijver is geworden.