Angst, walging en vetzucht

Het omslag van Time toont deze week een aantal beroemde Europese gebouwen die naar het oordeel van de redactie voor het terroristisch opblazen in aanmerking komen: de Big Ben, het Colloseum, nog een paar. Who's Next? Er is geen Nederlands object bij. The Economist laat op zijn buitenkant vier speelkaarten zien, met portretten van regeringsleiders. Door Aznar is al een rood kruis gezet. Die is afgevoerd. One down. Three to go? John Howard, de Australische premier, en George W.Bush staan dit jaar voor de verkiezingen, volgend jaar is Tony Blair aan de beurt. Het terrorisme heeft nu zijn invloed uitgestrekt tot het functioneren van onze democratie. Eén grote aanslag, op het juiste tijdstip uitgevoerd, blijkt voldoende te zijn om de kandidaat die zeker was van de overwinning, tot verliezer te maken. Wat kunnen we nog meer verwachten?

Je kunt het ook anders zeggen. Terwijl `wij' de politiek achterlijke gebieden, de failed states, voor het welzijn van de hele wereld tot vrijheid en democratie proberen te bekeren, daar zelfs oorlogen voor overhebben zonder dat het nog goed wil lukken, slagen `zij' er met hun simpele bommen in, ons openbaar bestuur en onze rechtspraak te beïnvloeden en nu zelfs onze verkiezingen te sturen. Ontbreekt er misschien iets aan de manier waarop we deze algemene doodsvijand bestrijden?

De Amerikanen verwijten ons, na Madrid, dat we ons achteloos hebben gedragen. Friedbert Pflüger, buitenlandspecialist van de Duitse CDU zegt, Amerikaanser dan de Amerikanen, dat we na een paar dagen klaarwakker te zijn geweest, onze wekker alweer op de sluimerstand hebben gezet.

Heeft hij gelijk? Al jaren horen videocamera's tot de gebruikelijke uitrusting van alle openbare gebouwen. Voordat de passagier het vliegtuig in mag, moet hij zich onderwerpen aan een controle die vroeger – wat minder modern – aan het

IJzeren Gordijn gebruikelijk was. Aan de ingang van hoge gebouwen staan de poortjes met de metaaldetectors. (Bij disco's ook, trouwens). Op stations in het naburige buitenland wordt hij in de gaten gehouden door mensen met machinepistolen. Die zullen hier ook nog wel verschijnen. Helpt het?

Nooit zullen we weten hoeveel mensen er hun leven aan te danken hebben. Het is een klein ongemak voor een groot doel. Maar hoe ver moeten we gaan? De wereldkampioenschappen voetbal en de Olympische Spelen afgelasten, omdat die, strikt genomen, misschien een onaanvaardbaar risico dragen? Dat, zal men ongetwijfeld zeggen, is een capitulatie voor de terreur.

De terroristen hebben het relatief gemakkelijk. Zij hoeven zich niet in te spannen om een escalatie in hun dreiging aan te brengen. Dat doen we zelf. Na de aanslagen komt de preventie, de waakzaamheid met alles wat de techniek en de opsporing te bieden hebben. Dat blijkt niet voldoende te zijn, zoals door de volgende aanslag, misschien veel later, wordt bewezen.

Nog hermetischer wordt de preventie. Angst sluipt het openbare leven binnen. Dan wordt duidelijk dat de overheden toch nog bepaalde dreigingen hebben verwaarloosd, dat er gaten in de verdediging zitten. De media rapporteren daarover. Ja, wat moeten ze anders. Al speurend en rapporterend bevorderen ze de angst. Zo wordt de angst tot een hype. Alles wat met deze angst verband houdt, wordt tot nieuws van de hoogste urgentie. De angst genereert zichzelf, en vergiftigt het openbare leven.

Naar deze toestand zijn we in het Westen op weg. Iedere grote gebeurtenis, daad van terreur of met de terreur verband houdend, maakt het debat giftiger. Met de aanslag in Madrid is een nieuwe kettingreactie begonnen: het besluit van de nieuwe regering om de Spaanse troepen uit Irak weg te halen en ze dan maar naar Afghanistan te sturen. De reactie daarop: u zwicht voor de terroristen. De Polen die het Spaanse voorbeeld willen volgen, omdat zij zich door Washington bedrogen voelen. De liquidatie van sjeik Yassin, en het grote mondiale protest van degenen die zich verzetten, niet omdat ze zo met de sjeik begaan zijn, maar omdat ze bang zijn dat daardoor het terrorisme wordt bevorderd. De Franse hoofddoekjes – zijn het geheime wapens als ze worden gedragen, of juist als ze verboden worden? Zoek het uit.

Dan Richard Clarke, voormalig coördinator van het contraterrorisme, die onthult dat vóór 11 september Bush en Rumsfeld, toen al geobsedeerd door Saddam Hussein, geen bijzonder gevaar in Al-Qaeda zagen. De leugens over de massavernietigingwapens en de acrobatiek van de leugenaars terwijl ze zich eruit proberen te draaien. En ten slotte columnist Paul Cliteur, die even rust neemt, omdat hij genoeg heeft de ,,eeuwige verdachtmakingen'' die hij als reacties op zijn `rechtse' columns over de islam krijgt. (Niet doen! Niet kleinzerig zijn. Niet zwichten. Als u vindt dat er over u wordt gelogen, dat u wordt gedemoniseerd, dan betekent het juist dat u middenin de tijd staat. Demoniseert men u, demoniseer dan terug. Laat zien dat u weet hoe het moderne leven geleefd wordt).

Terug tot de omslagen van The Economist en Time. Twee bladen met wereldgezag. Beide stellen het grote vraagstuk aan de orde, en beide eindigen met een vraagteken. In een ouderwetse oorlog was er voor de gewone mensen dan maar één antwoord, ook voorlopig, maar in ieder geval een daad: hamsteren. In deze absurde oorlog hoeft dat niet. Na de terreur worden we, zoals de artsen ons verzekeren, het zwaarst bedreigd door onze eigen vetzucht. Zouden wij en onze leiders misschien de verkeerde prioriteiten stellen? Een dikke wolk van angst, haat, giftige ruzies en hebzucht hangt boven het Westen. Laten we hopen dat het WK voetballen in ieder geval doorgaat.