`Sjeik Yassin laat duizend leiders na'

In het Palestijnse vluchtelingenkamp Jabaliya in de Gazastrook is de woede over de liquidatie door Israël van Hamasleider sjeik Yassin grenzeloos.

Diep in Hamasland, in het vluchtelingenkamp Jabaliya, hebben de huizen geen nummers, maar postergrote fotomontages van `martelaren'. Het huis van Nivin al-Agremi aan de Al-Jarmastraat is herkenbaar aan de beeltenissen van haar echtgenoot en haar zwager, die `operaties' hebben uitgevoerd tegen Israël. Niet de dood van haar man en diens broer, maar de liquidatie van sjeik Ahmed Yassin ,,is de zwartste dag van mijn leven''.

Het gesprek met de 25-jarige Nivin, weduwe en moeder van drie kinderen, kan pas plaatshebben als haar schoonmoeder, de echtgenote van haar zwager en twee buurvrouwen zich met ranja op de gekleurde matrassen hebben genesteld. Vijf vrouwen, vier weduwen van Hamasstrijders. ,,Sjeik Yassin was de man die Hamas gevreesd maakte onder de Israëliërs, hij was de stichter, de inspirator en zijn verlies is een zware klap. Maar een leider als sjeik Yassin laat duizend nieuwe leiders na. Duizend zullen hem vervangen'', weet Nivin zeker. Het contrast tussen haar open, vriendelijke gezicht met de geharnaste teksten kan nauwelijks scherper.

In de enigszins gekalmeerde straten van Gaza-stad, in het openbaar dus, wordt het beeld van rouwende Palestijnen bepaald door de demonstrerende mannen en de jongens, die vuilnis en autobanden in brand hebben gestoken of hun wapens leegschieten in de lucht. In het voetbalstadion van de stad is een driedaagse wake aan de gang die uitsluitend door duizenden somber zwijgende mannen wordt bezocht. Het is ook de plaats waar de broers en zonen van de sjeik condoleances in ontvangst nemen.

Maar achter de stalen deuren, in de benauwde, kale kamers met meestal niet meer dan een tv-toestel en een paar matrassen, is de woede over de uitschakeling van de sjeik niet minder groot. ,,Ik viel flauw'', vertelt Jetinal al-Agremi, die twee zoons had die zich ,,hebben opgeofferd voor de strijd tegen de bezetter''. Hamas, zo weten de vrouwen zeker, gaat door. De kinderen, de kleinkinderen die in het zand op straat, of in de nauwe gangen tussen de huizen van beton, golfplaat, karton en plastic spelen zullen straks de nieuwe soldaten van Hamas zijn.

Moeder Nivin en grootmoeder Jetinal: ,,Wij hopen en bidden dat zij in vrede kunnen leven, maar anders zullen zij vast en zeker bereid zijn het voorbeeld van hun vader en oom te volgen.'' Kinderen in Jabaliya groeien niet alleen op in doodarme omstandigheden, maar worden gevormd door de beelden en geluiden van oorlog, waaronder dat van de luidruchtige Qassemraketten die richting Israël worden gevuurd.

Die omstandigheden werden enigszins verlicht door de maandelijke donaties van Al-Moujama al-Islami, het bijstandsfonds van Hamas. Weduwen en wezen, en de families van Palestijnse gevangenen in Israël, werden door dit initiatief van de sjeik financieel gesteund.

Die fondsen zijn door de Palestijnse Autoriteit bevroren onder druk van de Verenigde Staten en de Europese Unie die Hamas op de lijst van terroristische organisaties hebben geplaatst. Nivin: ,,De Palestijnse Autoriteit staat onder leiding van Amerika en Europa en zij heeft dat geld ook nog in eigen zak gestoken.''

Het is niet verwonderlijk dat geen politieman van de Palestijnse Autoriteit, laat staan een minister, een stap in Jabaliya durft te zetten. Vrijwel ieder huis hier heeft een politieke, emotionele of financiële connectie met Hamas of het kleinere Islamitische Jihad. Ieder kind speelt op straten, waar de huizen zijn beschilderd met oorlogszuchtige teksten en de lantaarnpalen zijn behangen met martelarenposters. De beeltenis van Arafat ontbreekt hier helemaal.

De vrouwen zijn nauwkeurig op de hoogte, zij zijn net als alle Gazanen gretige consumenten van het televisienieuws, naast Al-Jazira en Al-Arabiyya worden de Israëlische kanalen nauwgezet gevolgd. De triomfantelijke rede van Sharon, de laatste opiniepeilingen waarin een meerderheid in Israël zegt geen traan te laten om de aanslag, sterkt hen in de opvatting dat Israël aan de Palestijnen de totale oorlog heeft verklaard. Nivin: ,,We voeren een lange strijd en wij leiden een ellendig leven, een leven dat niemand wil leiden, want de bezetting, het beleg, de invallen, de moorden door Israël maken ons leven een hel. Als ik de kans krijg wil ik ook een martelaar zijn. God zal dan voor mijn kinderen zorgen.''

Op straat worden de laatste brandende hopen vuilnis en autobanden door winkeliers geblust. De rouwtenten van groen zeil, bedrukt met teksten uit de Koran en politieke leuzes, worden overal druk bezocht, maar de eerste heftige emoties zijn weggeëbd.

Op de redactie van Al-Resala (De Boodschap) wordt de laatste pagina's van een speciale herinneringseditie geredigeerd. Het islamitische weekblad, dat in Ramallah wordt gedrukt, is in ideologisch opzicht nauw verbonden met Hamas. Hoofdredacteur Ghazi Hamad vertelt dat sjeik zijn schuilplaats had verlaten omdat hij de laatste dagen last had van ernstige diarree en naar huis was gegaan om medicijnen te halen, die zijn vrouw voor hem had gekocht. Zijn lijfwachten wilde niet dat hij de moskee verliet, omdat er helikopters waren gesignaleerd, maar na een uur wachten wilde hij toch weg. Op weg naar zijn 200 meter verder gelegen huis werd hij volgens Hamad gedood.

De hoofdredacteur, die beschouwd wordt als een kenner van de interne discussies van Hamas, denkt dat de beweging een enorme slag is toegebracht, maar de suggestie dat de organisatie door interne ruzies ten onder zal gaan noemt hij onzin. ,,Hamas heeft al eerder grote klappen gekregen. En sjeik Yassin laat een duidelijke strategie en visie achter op de strijd tegen de staat Israël en het jodendom. Er zijn kleine verschillen van mening over de militaire strategie, maar die worden, zeker nu, door de Shura, de raad van leiders, makkelijk opgelost. En [politiek leider] dr. Rantisi is, hoewel geen geestelijk leider, wel een man met gezag en populariteit in de Gazastrook.''

Hamad neemt het plan van Sharon om de joodse nederzettingen te ontruimen ernstig. ,,Hij zal het zeker doen, want die nederzettingen hebben geen enkele strategische functie voor Israël'', denkt hij. Voor hem staat vast dat Hamas daarna een rol zal willen spelen in het bestuur over de Gazastrook. ,,Er zal een nieuw bestuur komen dat niet bestaat uit vertegenwoordigers van de corrupte Palestijnse Autoriteit en Hamas zal daar deel van gaan uitmaken.''

Evenzeer weet hij zeker dat op de een of andere manier ,,de poorten van de hel'' in de komende dagen of weken zullen opengaan. ,,Hamas heeft zijn doden altijd gewroken'', zegt hij vriendelijk lachend.