Geen spandoek meer op de zandplaat

De Waddenvereniging zit in de problemen. Te veel personeel, te weinig inkomsten en een afkalvend ledental dwingen de vereniging tot ingrijpende bezuinigingen en een koerswijziging. Minder verzet, meer overleg.

Nee, visitekaartjes heeft hij niet. Algemeen directeur Henk Tameling van de Waddenvereniging wil ermee aangeven dat de natuurorganisatie ingrijpend moet saneren. Dit jaar moet de vereniging, die het behoud van het Waddengebied nastreeft, 700.000 euro bezuinigen op een totale begroting van 3 miljoen. Oorzaken zijn een teruglopend ledenaantal (vorig jaar zegden bijna 2500 mensen op), minder donateurs en minder subsidies.

De Waddenvereniging werd in 1965 opgericht, toen er plannen bestonden voor inpoldering van een deel van het Wad onder Ameland. Veel Nederlanders voelden zich betrokken bij de oproep weerstand te bieden aan verdere aantasting van de natuur. Bij het 25-jarig bestaan in 1990 had de vereniging, na een jubilieumactie op televisie, ruim 65.000 leden.

De afgelopen jaren zit de klad er echter in. De achterban slinkt gestaag – bij de laatste telling waren er nog slechts 49.425 leden. Die tendens treft niet alleen de Waddenvereniging. Ook andere natuurbeschermingsorganisaties als Greenpeace en Natuurmonumenten zagen hun ledental dalen. ,,De tijd dat iemand een vereniging tientallen jaren trouw bleef zijn voorbij'', zegt Tameling. Door de economische recessie kijken mensen kritischer naar hun lidmaatschappen.

Wat zwaarder weegt bij de noodzaak tot bezuinigen, is het besluit van de Nationale Postcodeloterij – met 1,5 miljoen bijdrage de grootste sponsor van de Waddenvereniging – om de normen voor goede doelen aan te scherpen. Een instelling die geld wil krijgen, moet vanaf nu minimaal 50 procent zelf opbrengen. Ook Tameling zelf wil die norm aanhouden, omdat de afhankelijkheid van de loterij anders te groot wordt. ,,Je wordt te kwetsbaar. In de kern moet je je eigen broek kunnen ophouden.'' De Waddenvereniging moet het geld ook anders besteden: de donatie van de Postcodeloterij is bedoeld voor de uitvoering van projecten, maar werd door een gebrekkig financieel inzicht bij het management structureel aangewend. Bovendien was de ledenadministratie niet op orde.

Op het Waddenhuis in Harlingen verdwijnen vijftien van de 33 formatieplaatsen. Vorig jaar had de vereniging nog 48 mensen in loondienst. Twintig medewerkers verliezen gedwongen hun baan. Het kantoor in Groningen gaat in juli definitief dicht. De winkels op Terschelling en Texel, waar T-shirts, petten en andere artikelen werden verkocht, eveneens.

De kleinere Waddenvereniging wil terug naar de kernactiviteit: het beschermen van het gebied en het geven van voorlichting. Er moet een Waddenacademie komen, waardoor wetenschappelijke kennis over het Waddengebied ,,op een hoger niveau'' wordt gebracht. Met de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) wordt een digitaal onderwijsproject opgezet. Het (full color) Waddenmagazine maakt mogelijk plaats voor een digitale nieuwsbrief.

Tameling wil de band met de leden weer aantrekken. Volgend jaar wordt een ledenraad opgericht, waardoor zij structureel kunnen meepraten over het beleid. De Waddenvereniging was de afgelopen jaren te weinig zichtbaar, geeft de directeur toe. Om dit te verbeteren, wil hij ook meer contacten leggen met het bedrijfsleven. Hij streeft ernaar om het ledental binnen vier jaar weer op 60.000 te krijgen.

Ook op actiegebied zal de Waddenvereniging van koers wijzigen. In plaats van automatisch in het verzet gaan tegen aantasting van de natuur, krijgt het overleg met bewoners en overheden in het Waddengebied en het zoeken van consensus meer prioriteit. Het ouderwetse actiemiddel zal volgens de directeur niet worden geschuwd, maar selectief worden toegepast. ,,Je komt er niet met een spandoek op een zandplaat'', stelt Tameling.

De andere aanpak is nodig, omdat de vereniging vooral in het noorden van het land te lijden had onder zijn negatieve imago van ,,drammerige geitenwollensokkenclub die overal op tegen is'', zegt hij. Goede contacten met de gebruikers van het gebied zijn nodig. Er komt meer overleg met belangengroeperingen. Als voorbeeld noemt de directeur de droogvalregeling (plezierboten die bij eb op een Waddenzandplaat droog vallen), waartegen de Waddenvereniging zich in het verleden verzette. ,,We hebben samen met de Wadvaarders en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een regeling ontworpen, waarbinnen je binnen bepaalde gebieden mag droogvallen.''

Meest opvallende besluit is dat de vereniging zich niet meer op voorhand meer tegen gaswinning in het Waddengebied keert. Als er voldoende wetenschappelijke consensus is over natuurherstel van het Waddengebied als gevolg van aardgasboringen, stelt de Waddenvereniging zijn afwijzende houding ter discussie.

Niet iedereen is het daarmee eens. Oud-medewerkster Carla Alma, die ruim 20 jaar actief was binnen de vereniging, verwijt haar vroegere werkgever een gebrek aan bezieling. Alma ging vaak en veel op de barricaden, maar werd vijf jaar geleden ontslagen. Haar vertrek leidde tot een crisis binnen de vereniging. ,,Met hart en ziel voor het Waddengebied opkomen. Dat mis ik. Die discussie over gasboringen wordt heel rationeel gevoerd.'' Ze noemde de vereniging wel eens spottend ,,de vereniging tot behoud van de Waddenvereniging''. Alma ziet niets in een coöperatieve opstelling. ,,Als je consensus zoekt, maak je jezelf overbodig. Je bent ervoor om het gebied in stand te houden. Daar moet je voor staan.''