Dollarkruimels verdelen Cuba

Het communistische Cuba worstelt met ongelijke inkomensverdeling. Een onfortuinlijk bijeffect van het toerisme, zegt econoom Triana. ,,Broeierigheid is onvermijdelijk'', meent frequent Cuba-ganger Peper.

De welbespraakte Juan Triana Cordovi, directeur van het Centrum voor economische studies van de Universiteit van Havana, geeft het onomwonden toe. De kloof tussen rijk en arm in het communistische Cuba is de laatste jaren sterk toegenomen. ,,Het besluit begin jaren negentig om het buitenlandse toerisme te ontwikkelen en het bezit van de dollar te legaliseren, heeft de inkomensverschillen nogal vergroot'', zegt Triana. ,,Het is een onfortuinlijk bijeffect van een op zichzelf goede manier om buitenlandse deviezen te verwerven.''

Waarmee niet gezegd is dat er iets mis is met het beleid om Cubanen in staat te stellen dollars te verdienen. ,,Het motiveert de arbeider om iets extra's te verdienen'', zegt Triana. Want bijvoorbeeld al die Cubaanse vrouwen en mannen die de laatste jaren kiezen voor een loopbaan in de prostitutie ,,doen dat niet uit economische noodzaak. Niemand hoeft in Cuba honger te lijden. Het is gewoon een manier om makkelijk geld te verdienen'', zegt Triana. En gelukkig blijven er genoeg mensen over die in de socialistische samenleving bereid zijn te werken voor een regulier salaris in Cubaanse peso's. ,,Ik verdien maandelijks 615 peso (een kleine 25 dollar). Dat is niet veel, maar ik ben wel onafhankelijk.''

De voormalige burgemeester en oud-minister Bram Peper is al twintig jaar kind aan huis in Havana, zusterstad van Rotterdam. Nu is hij – als jonge commissaris – in Cuba voor de jaarvergadering van de aandeelhouders van het nikkelbedrijf van de Rotterdamse zakenman Willem van 't Wout. Ook Peper signaleert de merkwaardige inkomensontwikkeling. ,,Ik ben net met de fietstaxi naar het hotel gekomen'', zegt Peper. ,,Dat kostte 3 dollar. Dat is dus het weeksalaris van een Cubaanse chirurg.''

De voormalige hoogleraar economische sociologie ziet in de communistische samenleving nadrukkelijk ,,de penetratie van het kapitalistische element. De toeristenstroom is niet meer te ordenen: de buitenlanders gaan het hele land door. De confrontatie met andere levensstijlen is aan steeds meer Cubanen geworden'', aldus Peper.

Op het dakterras van het hotel, genietend van de laatste zonnestraaltjes, een rum-cola en Hollandse Balmoral-sigaartjes, schat Peper dat zo'n 30 à 40 procent van de 11,2 miljoen Cubanen ,,een deel van de dollarkruimels'' weet te verzamelen. ,,Maar dergelijke kruimels nemen hier al snel de omvang aan van hompen brood. De ongelijke inkomensverdeling leidt onvermijdelijk tot broeierigheid'', zegt Peper. ,,Maar ik kan de mensen niet verstaan dus weet niet hoe groot de spanningen zijn.''

Tot de val van het communisme in Europa – zo'n vijftien jaar geleden – wist Cuba zich verzekerd van royale economische steun. In ruil voor suiker ontving het land uit het Oostblok zo'n beetje alles wat het nodig had, van brandstof tot machines. ,,Ze kregen van de Russen een enorme plas olie. Zelfs meer dan ze gebruikten en het overschot mochten ze dan weer verkopen'', aldus Peper.

De ineenstorting van het communistische samenwerkingsverband Comecon en het stopzetten van de hulp aan Cuba leidde op het Caribische eiland tot ,,enorme verwarring. Men bleef verweesd achter. De broekriem moest tot aan het laatste gaatje worden aangehaald.''

Cuba ontwikkelt zich sindsdien als een soort communistisch Disneyland voor buitenlandse toeristen. Econoom Triana zegt dat dit jaar voor het eerst twee miljoen buitenlanders Cuba zullen bezoeken. ,,Zo'n 50 procent van de deviezen is afkomstig uit toerisme.'' En dat percentage zal stijgen. Triana voorspelt dat het aantal buitenlandse toeristen dat Cuba jaarlijks bezoekt ,,in een paar jaar'' zal stijgen tot vier miljoen.

De rest van het geld wordt verdiend door joint ventures, Cubaans-buitenlandse bedrijven die actief zijn in alle sectoren: van hotelwezen tot de telefoonmaatschappij. De Cubaanse overheid deelt niet alleen in de winst van die bedrijven. Ze zijn ook een belangrijke en financieel aantrekkelijke vorm van werkverschaffing. ,,Wij moeten onze werknemers betrekken van de Cubaanse staat. Je huurt een werknemer voor een bedrag van tussen de 400 à 600 dollar. De werknemer krijgt uitbetaald in Cubaanse peso's. Dat tikt lekker aan voor Cuba'', zegt Peper. ,,Een heel vernuftig systeem.''

Door de koerswijziging is volgens econoom Triana de Cubaanse economie de laatste tien jaar gemiddeld met 4 procent gegroeid. Het streven is er volgens hem op gericht de stijgende inkomsten te benutten om het salaris van de nu relatief weinig verdienende mensen als doktoren of ambtenaren geleidelijk te verhogen om de inkomensverschillen af te vlakken. ,,Maar dat is moeilijk'', zegt Triana. ,,Het is altijd makkelijker armoede te verdelen dan rijkdom beter te distribueren.''

Commissaris Peper noemt het jammer dat de banden tussen Europa en Cuba het afgelopen jaar sterk zijn verslechterd. Cuba heeft alle politieke contacten met EU-landen verbroken uit woede over Europese protesten tegen het schenden van mensenrechten in Cuba. ,,Cuba had altijd vrienden in Europa en dat is nu wel anders. Het boycotten van contacten is onverstandig. Cuba zou een geste moeten maken om de verhoudingen weer vlot te trekken. Want het economische verkeer is weliswaar niet direct aangetast, de boycot belemmert nieuwe initiatieven.''