Vmbo niet moeras van het onderwijs

Nu de bedenkers van het vmbo van hun geloof blijken te zijn gevallen, is het debat weer losgebarsten. Professor John Peters, veranderd van voorvechter in tegenstander, moest zich verantwoorden.

Woedend zijn ze, vrijwel alle aanwezige vmbo-directeuren en -leraren. `Beschamend' en `akelig', is de kritiek die het vmbo de laatste paar weken krijgt, vinden ze unaniem. En dat juist de voorvechters van het vmbo er afstand van nemen, ervaren ze als een aanval in de rug. Locatiedirecteur Willem Noorman van AOC Terra in Emmen: ,,Ik krijg er tranen van in mijn ogen. Alles wat ons wordt verweten, zijn wij allang aan het verbeteren. Het vmbo is niet zo rampzalig als gezegd wordt.''

Vijftig boze directeuren en onderwijzers uit het vmbo gingen zaterdag in congrescentrum Meerwold in Groningen in debat met hoogleraar onderwijskunde John Peters. Na vijf jaar stilte lijkt het debat over het vmbo plotseling losgebarsten, met Peters als middelpunt. Voor hem was het al het derde debat waarin hij zich moest verantwoorden voor zijn stelling dat het vmbo als definitief mislukt beschouwd moet worden. Peters: ,,Ik ben het middelpunt geworden van een hype over het vmbo.''

Vijf jaar geleden gingen voorbereidend beroepsonderwijs en mavo samen in het vmbo. Voortaan kregen leerlingen les in een van vier `leerwegen'; een theoretische voor voormalige mavo-leerlingen en meer praktijkgerichte voor vbo'ers. Iedere scholier zou voortaan landelijk examen moeten doen. Hierdoor zou het imago van het vbo verbeteren. Bovendien werden de speciale voorzieningen voor kinderen met leer- en gedragsproblemen grotendeels afgeschaft. Zij moesten voortaan integreren in het regulier onderwijs.

Jarenlang, zei Peters zaterdag, had de hoogleraar geloofd in de sociaal-democratische idealen, die niet alleen ten grondslag lagen aan het vmbo, maar ook aan de andere grote vernieuwingen in het voortgezet onderwijs van de laatste vijftien jaar. In de jaren zeventig was hij nog gecharmeerd van de Middenschool, een brede scholengemeenschap waarin kinderen van alle niveaus samen onderwijs zouden krijgen. Vol bewondering spiekten hij en veel collega's bij het onderwijs in de DDR, waar `Eenheid door differentiatie' het motto was.

Maar hij is van zijn geloof gevallen. Net als, bleek afgelopen week, vier vooraanstaande adviseurs en ambtenaren die een hoofdrol speelden bij de invoering van het vmbo. Peters, driftig gebarend en af en toe ijsberend door de zaal, herhaalde zijn kritiek tegenover de vmbo-directeuren nog maar eens. Geen van de doelen van het vmbo is gehaald. De integratie van grote groepen leerlingen met grote gedragsproblemen heeft de overige leerlingen geen goed gedaan, integendeel. ,,De raddraaiers verpesten het voor de kinderen die wel hun best doen. Steeds vaker komt er geweld voor op scholen. En ze mogen sinds de invoering van het vmbo niet eens meer van school gestuurd worden.''

Bovendien, zei Peters, van integratie van achterstandsleerlingen is evenmin iets terechtgekomen. ,,De segregatie is alleen nog maar toegenomen. De overheid heeft de doorstroom naar het havo met deze vernieuwing bewust afgeknepen. Kinderen uit allochtone of achterstandsmilieus gaan nu vrijwel zeker naar het vmbo.'' En de uitval van leerlingen zonder diploma is nog altijd ,,verbijsterend''.

De kritiek op het vmbo kwam hard aan bij de leraren en directeuren in de zaal. Zij voelen zich door Peters en de andere voormalige voorvechters van het vmbo in de steek gelaten. Over de rug van hardwerkende leraren, zei voorzitter Jaap Engbers van het landelijk vmbo-platform, probeert Peters zichzelf en zijn universiteit in de publiciteit te manoeuvreren. ,,Je zult maar in groep 8 zitten en vmbo-advies krijgen. Je moet je wel een loser voelen die naar het moeras van het Nederlandse onderwijsveld moet.'' Natuurlijk moeten scholen detectiepoortjes neerzetten en camera's ophangen, aldus Engbers, ,,maar dat is helaas een onderdeel van de maatschappij geworden''.

Niet de scholen, maar de samenleving en de politiek hebben de problemen in het vmbo zo groot gemaakt, vonden de meeste aanwezigen. De kritiek van Peters is dus aan de verkeerde partij gericht. Bestuurslid Marlies Kreuzen van het Dollard College: ,,Wij moeten ons voortdurend aanpassen aan nieuwe regels. U had achter ons kunnen gaan staan, maar u heeft ons in een hoek gezet.'' Bovendien, vroeg locatiedirecteur Noorman fijntjes, ,,door wie worden ambtenaren en politici gevoed? Door u, de onderzoeker! Daar worden wíj dus beroerd van.''

Peters wierp tegen dat scholen veel te braaf beleid uitvoeren. ,,Het ontbreekt u aan lef. Als het u zo hoog zit, voert u dat beleid toch niet uit? Ik geef ook open-boektentamens, terwijl dat eigenlijk niet mag.''

Geef het vmbo nog een paar jaar, zei R. Schilt, bestuursvoorzitter van Onderwijsgroep Noord, waarin enkele Groningse scholengemeenschappen gefuseerd zijn. ,,We worden voor de voeten gelopen door mensen als u. U boort het zelfbewustzijn van duizenden leerlingen de grond in.''

Maar Peters wilde van langer gedogen niets weten. ,,In het verleden hebben we te lang gewacht. Daardoor hebben we het langzaam mis zien gaan met de basisvorming in de onderbouw. Dat verwijt ik mijzelf nog steeds, dat ik dat heb laten lopen. Nu kunnen we het tij nog keren.''