Tragiek

De vrouw van wie nu iedereen doet alsof het zijn eigen warme, betrokken moeder is geweest, heeft niet altijd plezier van ons mogen beleven.

Steeds weer moest ik de afgelopen dagen met gekromde tenen naar de beelden uit 1980 kijken als Juliana vanaf het Paleis op de Dam haar dochter als de nieuwe koningin aan het Nederlandse volk wil presenteren. ,,Zojuist... zojuissst'', probeert Juliana zich boven het gejoel van het publiek verstaanbaar te maken, ,,heb ik afstand gedaan van de regering. Ik stel u Beatrix voor, uw nieuwe koningin.''

Beatrix kijkt vanonder haar hoedje bezorgd toe als haar moeder met een onhandig gebaar naar haar toestapt. Dit is geen feest, begrijpt ze, en het is nog maar zeer de vraag of het koningschap dat ooit zal worden. Voor haar moeder moet het dat in ieder geval zelden zijn geweest.

Leidde ze eigenlijk niet een nogal tragisch leven?

Egbert Spierenburg, als hoofd van de veiligheidsdienst van het koninklijk huis af en toe mikpunt van Juliana's driftbuien, zegt in de Volkskrant: ,,Ik heb die uitbarstingen nooit zo erg gevonden. Ze bood later altijd haar excuses aan. In wezen had ik diep medelijden met haar. Ik keek altijd naar haar ogen. Die konden zo'n intens verdriet uitstralen, zo'n gevoel van eenzaamheid.''

Eenzaamheid is een woord dat zich voortdurend opdringt als je de feiten van haar leven overziet. Opgroeiend in het keurslijf van een strak protocol had ze `een bijzonder ongelukkige jeugd', zoals Bernhard zelf heeft gezegd. Ze was niet mooi en het was dan ook een hele opluchting toen er eindelijk een geschikte huwelijkspartner voor haar werd gevonden.

Daarna begon een huwelijk dat in veel opzichten een lijdensweg moet zijn geweest. Dieptepunt was het verraad van haar man, die achter haar rug om de crisis aan het hof rond Greet Hofmans openbaar maakte. Wat er daarna van hun verbintenis overbleef, kan niet veel meer dan een verstandshuwelijk zijn geweest. Ieder ging zijn eigen gang. Bernhard erkent in latere interviews dat hij te weinig tijd voor zijn gezin heeft gehad. ,,Prins Bernhard is vaak niet thuis vanwege de handelsmissies'', heet het in de biografieën.

De geruchten en feiten over zijn vrijetijdsbesteding zullen de koningin heus niet ontgaan zijn. Om nog maar te zwijgen van de Lockheedaffaire. Tóen bleef ze achter hem staan. Dat wordt achteraf als een staaltje van grenzeloze onbaatzuchtigheid uitgelegd, maar zal het haar ook geen diepe voldoening hebben gegeven dat zij hem wél trouw bleef in de zwaarste storm van zijn leven?

Wij, media en publiek, houden van mythes. Haar liefheid en zachtheid lijken ook zo'n mythe, maar van haar hang naar `gewoonheid' en het ontbreken van standsbesef kan dat niet worden gezegd. De vanzelfsprekendheid waarmee zij `de burgerjongen' Pieter van Vollenhoven als schoonzoon accepteerde – tegen de druk van haar omgeving in – is daar een van de sterkste bewijzen van.

De dementie symboliseerde de tragiek van dit leven. Het worstelen met haar zinnen, de redeneringen die nergens in uitmonden je ziet het al gebeuren op filmbeelden van zo'n vijftien jaar geleden. Weinig bleef haar bespaard.