Schröder weg, SPD klapt

Opgelucht, en toch ook een beetje ontroerd nam de regerende SPD in Duitsland gisteren afscheid van Gerhard Schröder als partijvoorzitter.

Er waren bloemen en cadeautjes. Er waren verwijzingen naar de grandeur van weleer, naar de dagen van August Bebel en Willy Brandt. Er was nauwelijks kritiek, maar veel applaus. En er waren tranen. Van first lady Doris Schröder-Köpf. Tot slot was er zelfs een ouderwets hartverwarmend arbeiderslied: `Wann wir schreiten'.

Ook Doris' man moest even een vuiltje uit zijn oog pinken. Het viel hem niet mee het voorzittersschap van de 140 jaar oude SPD op te geven, zei Gerhard Schröder gisteren op een partijcongres in Berlijn. De bijna vijfhonderd afgevaardigden waren muisstil toen zijn woordenstroom even stokte en hij ,,de mensen van wie ik hou en die van mij houden'' bedankte. Na een rustige toespraak luidde de partij haar omstreden voorzitter uit met minutenlang applaus. Opgelucht, en toch ook een beetje ontroerd.

Een jaar geleden maakte Schröder een serieus begin met de sanering van de onbetaalbare Duitse verzorgingsstaat. Eindelijk beweging, jubelden economen in binnen- en buitenland toen. Zijn partij stortte hij daarmee in een heuse crisis – de man die de verkiezingen voor de SPD had gewonnen verordonneerde een bitter medicijn dat men niet wilde slikken. Asociaal en hardvochtig, oordeelde menig SPD-lid. Hun kanselier en voorzitter, hun Gerd, ontpopte zich als kille neoliberaal, die kritiek uit eigen kring smoorde met het dreigement op te stappen.

De SPD gaat sindsdien door een diep dal – in de wandelgangen van het Estrel-congrescentrum was gisteren niemand die dat ontkende. Mensen die vaak al decennia lid waren van de SPD keerden de partij de rug toe. Vorig jaar stuurden 40.000 sociaal-democraten hun partijboekje terug, of verscheurden het demonstratief in het openbaar. In de peilingen bereikt de partij het ene historische dieptepunt na het andere, in regionale verkiezingen, zoals onlangs in Hamburg, krijgt zij rake klappen, en de linkervleugel kraait oproer.

Schröder was niet in staat om zijn partij mee te nemen op het moeizame pad dat hij is ingeslagen. Het kanselierschap laat te weinig tijd over om in de partij de nieuwe koers te prediken, zei hij zelf. Hij kan de juiste snaar niet treffen, zeiden kritische partijgenoten. Vorige maand besloot hij daarom het voorzittersschap over te dragen aan Franz Müntefering, de fractievoorzitter in de Bondsdag. Een loyaal Schröder-aanhanger, geliefd in de partij en, naar men hoopt, een man die wel de juiste toon weet te vinden.

Müntefering is een ouderwets ogende politicus uit het Sauerland, gespecialiseerd in ultra korte zinnen. ,,Oppositie maakt deel uit van de democratie. Maar oppositie is gelazer. Laat dat de anderen maar doen. Wij willen regeren.'' Gisteren was de toon goed. ,,Economie is er voor de mensen, niet omgekeerd.'' Met meer dan 95 procent van de stemmen werd `Münte' op het schild geheven.

De SPD heeft nu twee leiders. Een om het land te regeren, en een om de partij bij elkaar te houden. Met de knap geregisseerde verbroederingsshow van gisteren zijn de verschillen natuurlijk niet uit de wereld. De oude en de nieuwe voorzitter maakten nog eens duidelijk dat de ingrepen in de verzorgingsstaat niet teruggedraaid worden, maar probeerden ook een brug naar de linkervleugel te slaan. Schröder onderstreepte het recht op vrije loonvorming door sociale partners en verdedigde de medezeggenschap van werknemers, Müntefering nodigde de bonden uit voor een nieuwe ,,constructieve dialoog''. Beiden beloofden plechtig dat niemand in staat zal zijn een wig tussen hen te drijven.