Leeuw van Herat verliest zijn zoon in de strijd

Krijgsheer Ismail Khan is in de rouw. President Karzai heeft hem gecondoleerd. Is de zaak daarmee afgedaan?

Nieuwe donderwolken boven de Afghaanse regering van interim-president Hamid Karzai. Volgende week vindt in Berlijn een nieuwe internationale donorconferentie plaats over de toekomst van Afghanistan. Behalve over financiële steun zal op de top worden gesproken over de presidentsverkiezingen die voor juni zijn gepland.

De stembusgang moet – na de aanvaarding begin dit jaar van de nieuwe grondwet door de loya jirga – het nieuwe hoogtepunt worden in de politieke wederopbouw van Afghanistan. Karzai moet er zijn electoraal mandaat mee verdienen en daarmee zijn gezag als president van heel het land.

Maar door de aanhoudende onveiligheid in vooral het zuiden en oosten van het land heeft de kiezersregistratie grote vertraging opgelopen. Ook Karzai heeft al gezinspeeld op uitstel tot augustus. Mogelijk wordt het nog veel later als Talibaan en Al-Qaeda doorgaan met hun aanslagen.

En nu wordt de stabiliteit van het centrale gezag in Kabul plotseling ernstig bedreigd door een machtsstrijd in de westelijke stad Herat – tot op heden een relatief rustig oord waar de machtige Tadzjiekse krijgsheer Ismail Khan met harde hand orde en rust schiep, inclusief naleving van streng-islamitische voorschriften.

Volgens de eerste berichten vloeit de dood van Khans zoon, minister van Burgerluchtvaart Mirwais Sadiq, voort uit een treffen tussen het `privé-leger' van gouverneur Ismail Khan en eenheden van de 17de divisie van het Afghaanse leger, onder commando van de onlangs door president Karzai benoemde generaal Zahir Nayebzada. In het noorden, rond de stad Mazar-i-Sharif, vinden zulke gevechten tussen de rivaliserende milities van de krijgsheren Dostam en Atta met de regelmaat van de klok plaats. Ze zijn ritueel geworden, vervelend omdat er regelmatig ook doden bij vallen, maar ze hebben ook iets vertrouwds.

Misschien gaat het in Herat ook om zo'n lokaal conflict tussen rivaliserende milities, waarbij de internationale gemeenschap, ter plekke aanwezig met een handjevol (Amerikaanse) militairen in een zogeheten `provinciaal wederopbouwteam', gedwongen is machteloos toe te kijken. Maar misschien ook blijft de openlijke gewelduitbarsting van gisteren niet zonder ernstige consequenties voor het gezag van de regering Karzai.

Minister Mirwais Sadiq was niet zomaar een te betreuren slachtoffer. Zijn vader, de `Leeuw van Herat', is een van de beruchtste Afghaanse krijgsheren. Tijdens de Sovjetbezetting maakte hij naam door over te lopen naar de islamitische verzetsbeweging en in juni 1985 een belangrijke Russische luchtmachtbasis in Sindand aan te vallen. Na de val van de communistische regering van Najibullah in 1992 gaven de Afghaanse legereenheden in het westen zich massaal aan hem over. In de jaren daarna, tot de verovering van de Talibaan in september 1995, bracht hij vrede en welvaart in Herat.

Na verdrijving van de Talibaan, eind 2001, keerde Khan als gouverneur weer terug naar Herat, dat hij sindsdien bestuurt als een eigen koninkrijk. Formeel heeft hij trouw beloofd aan het gezag van Karzai, en zond als bewijs daarvan zijn zoon Sadiq als afgevaardigde in de nationale regering. Maar zelf bleef de `Leeuw' liever op vertrouwd terrein omdat daar nu eenmaal de inkomsten binnenkomen, de tolheffingen op de goederenstroom met het naburige Iran, waarmee hij zijn bestuur in autonomie kan uitoefenen.

Vorig jaar mei dwong Karzai hem 20 miljoen dollar aan baar geld mee te geven aan de minister van Financiën om in de staatskas te storten. Die confrontatie liep toen goed af, gisteren liep het uit de hand. Karzai zei geschokt te zijn en bracht zijn rouwbeklag over aan Ismail Khan. Is de affaire daarmee afgedaan? Vanochtend stuurde de president eenheden van het nieuwe Afghaanse nationale leger naar Herat. De vraag is nu of ze Khans strijders kunnen bevelen.