Alles is anoniem in Hans Broeks artificiële wereld

In 1995 verhuisde de schilder Hans Broek (Veenendaal, 1965), kort nadat hij zijn opleiding aan de Rijksakademie had voltooid, van Amsterdam naar Los Angeles. Daar schildert hij sindsdien grote landschappen in sterk vereenvoudigde vormen en kleurstellingen. Het Dordrechts Museum heeft een overzichtstentoonstelling aan zijn werk gewijd waar 35 schilderijen uit de afgelopen tien jaar bijeen zijn gebracht.

Broeks schilderijen zijn zeer formeel. Al het incidentele en alles wat menselijk is, inclusief de mens zelf, is uit zijn schilderijen verbannen. We zien eenzame Hollywood-villa's op glooiende heuvels, en beelden van Los Angeles bij nacht waarbij honderden lichtjes de donkere hemel op doen gloeien. Af en toe wisselt Broek zijn landschappen af met een ander favoriet motief, een patserige personenauto, die vanaf de zijkant en parallel aan het vlak is weergegeven.

In de artificiële wereld van Broek is alles anoniem, neutraal, en gereduceerd tot koele vorm. Struikgewas bestaat uit regelmatige stippen en vlekken, huizen zijn getransformeerd tot strenge geometrie. De belijning van de auto is zo strak en geabstraheerd, dat de auto tot een vreemde, signaalachtige verschijning wordt.

Broek is op zijn best wanneer hij erin slaagt schilderkunstige virtuositeit en formalisering samen te brengen. Anders gezegd, hij is op zijn best wanneer hij het motief tot het uiterste weet te vereenvoudigen, wanneer het motief is teruggebracht tot schilderkunstige ingreep terwijl het toch nog zijn betekenis als beeld behoudt. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Untitled uit 1996. Een zandkleurige rechthoek in de gevel van een wit kubusvormig huis is tegelijk vlak en de ruimte van een deuropening. Deze dubbelzinnigheid wordt optimaal uitgespeeld in 2012 (1998), wellicht het beste schilderij op de expositie. Het heeft slechts twee kleuren, in een contrastwerking van donkerbruin en zeegroen, met een witte rechthoek voor een verlicht raam, en een geelwitte streep voor een verlichte deur. Het glooiende dak van het huis bestaat uit een transparante verfstreek. De zeegroene verf lijkt via de voordeur het huis binnen te dringen. Schaduwen van struiken en de donkere silhouetten van bomen met hun open gebladerte creëren een sfeer van magie, van suspense.

Broek maakt het zichzelf niet gemakkelijk. Het vroege werk laat zien dat hij een gemakkelijke en directe hand van schilderen heeft. Maar expressie en genotterig smeren met verf is hem kennelijk niet genoeg, hij ziet af van foefjes en snel effect. Zijn zoektocht naar een gelaagd en tegelijkertijd helder beeld wekt sympathie. Maar de momenten waarop het schilderen en het beeld op een overtuigende manier samenkomen zijn te zeldzaam. In het doek Incline (2002) bijvoorbeeld wekt de lichte diagonaal van de helling weliswaar een zekere spanning ten opzichte van het rechthoekige formaat, en de spiegeling in de ruiten werkt goed, maar bij de zwarte wielen gaat het mis, het zijn betekenisloze vlakjes die het hele beeld ontkrachten.

In de meeste schilderijen komt het niet verder dan formele exercities en getrut met vlakjes. Het is onbegrijpelijk dat Broeks tekeningen, die een eigen zeggingskracht hebben, vaak meer te zeggen hebben dan zijn schilderijen, geen deel uitmaken van de expositie. Nu roept de tentoonstelling niet meer op dan een gevoel van grote formalistische leegte. Aan Broeks onderneming lijkt iedere noodzaak te ontbreken.

Hans Broek: tien jaar schilderen. In het Dordrechts Museum, Museumstraat 40, Dordrecht. T/m 18 april. Open: 11-17u.