PERSSTEMMEN

DE TELEGRAAF

Als op één vorstin de omschrijving moeder des vaderlands van toepassing is geweest, dan is dat wel op [...] prinses Juliana. Door haar persoonlijke invulling van het koningschap stond zij iedereen zeer nabij, als was zij een goede vriendin of naaste buur.

Na het aftreden in 1948 van haar gerespecteerde, maar soms ook zeer gevreesde, dominante moeder, koningin Wilhelmina, trad een koningin aan die, met steun van haar man en vier dochters, door haar eenvoudige en hartelijke optreden de genegenheid en liefde van het gehele volk wist te verkrijgen.

Een koningin die de fiets nam, het personeel chocolademelk inschonk en zelf de gasten koekjes aanreikte. Ze was een gewone vrouw te midden van het gewone volk. Nederland voelde zich daar goed bij. Als op 30 april met een defilé op Soestdijk haar verjaardag werd gevierd, was iedereen een beetje jarig. Bij haar aantreden onderstreepte zij die bescheiden positie. Wie ben ik dat ik dit mag doen.

Tijdens haar regeerperiode verloor het staatshoofd de laatste restanten echte politieke macht die haar moeder, zeker tijdens de Tweede Wereldoorlog, nog had.

Zo effende ze de weg voor het moderne koningschap van haar dochter die meer buiten de politiek staat, maar evenzeer in het hart van de samenleving.

Als jonge moeder stond Juliana er tijdens de Duitse bezetting alleen voor als balling in Canada terwijl haar land werd onderdrukt. Zij vond kracht in haar wat mystieke geloof waaraan zij streng de hand hield.

Dat leidde in de jaren vijftig tot grote politieke complicaties, onder meer toen zij weigerde mee te werken aan uitvoering van de doodstraf van oorlogsmisdadigers. Ook in huiselijke kring gaf die inslag ernstige strubbelingen, met name rond het beperkte gezichtsvermogen van de jongste dochter dat voor haar een grote zorg was.

De huwelijken van twee van haar dochters leidden in de jaren zestig tot grote commotie. Het duurde lang voordat Juliana's overtuiging dat het huwelijk van prinses Beatrix met Claus goed was, breed in ons land werd gedeeld.

In de jaren zeventig gingen zij en haar gezin gebukt onder de Lockheed-affaire. Maar opnieuw was het de brede steun van de bevolking die haar de problemen deed overwinnen, daarbij gesteund door een onwankelbaar geloof in haar man en gezin.

Na haar aftreden nam zij als prinses Juliana een teruggetrokken positie in, tot zij door haar ziekte uit het zicht verdween. Maar in de harten van de mensen leefde zij voort en blijft ze voortleven als de vriendin uit Soestdijk. De koninklijke familie kan zich daardoor in deze moeilijke tijden gesteund weten.

DE VOLKSKRANT

Het beeld dat zich opdringt is dat van een huisvrouw met schort, spruitjes schoonmakend aan de keukentafel. De scène is afkomstig uit een ondeugende VPRO-persiflage van een jaar of dertig geleden. De actrice toonde slechts oppervlakkige gelijkenis met koningin Juliana, maar de typering was treffend.

Hoewel Juliana vermoedelijk in haar lange leven nooit een spruitje heeft schoongemaakt, was zij de moeder, later de grootmoeder van het Nederlandse volk. Dit imago werd versterkt door de informele wijze waarop zij haar verjaardag vierde. Op Prinsjesdag was de rijtoer in de Gouden Koets voor haar belangrijker dan het voorlezen van de troonrede.

Door de aanhankelijkheid en de vertedering die Juliana bij miljoenen wist op te wekken, heeft zij de monarchie weten te redden. De socialistische premier Joop den Uyl durfde de confrontatie met haar niet aan op het moment suprème tijdens de Lockheed-affaire in 1976. Juliana dreigde Den Uyl met succes met aftreden mocht prins Bernhard strafrechtelijk worden vervolgd naar aanleiding van de Lockheed-affaire. Als Den Uyl had doorgedrukt, had de PvdA niet alleen de volkswoede opgewekt, maar ook een progressieve bondgenote verspeeld.

Juliana kon het namelijk goed vinden met sociaal-democraten. In de eerste plaats met premier Drees, maar later ook met Den Uyl. Terwijl haar moeder, Wilhelmina, en Bernhard niet vrij waren van behoudende en autoritaire neigingen, was Juliana begaan met een geweldloze wereldvrede en het lot van de verdrukten. In ruil daarvoor verlangde ze van de sociaal-democraten dat zij de monarchie geen strobreed in de weg legden. Bernhard keerde terug in het publieke leven, het aantal leden van het koninklijk huis werd fors uitgebreid en debatten over 'modernisering' van het koningshuis (lees: aantasting van de bevoegdheden van de koningin) werden in de kiem gesmoord.

Dit neemt niet weg dat Juliana met hart en ziel de democratie was toegedaan. Zij heeft als eerste Oranje-vorstin de monarchie en het in essentie republikeinse concept van de ministeriële verantwoordelijkheid op een natuurlijke wijze aaneengesmeed. Hoewel de republiek uit democratisch oogpunt te verkiezen is boven de monarchie, heeft Juliana door vervulling van haar koningschap het republikanisme tot een randverschijnsel weten te reduceren.

Huwelijksgeluk is in vorstenhuizen een zeldzaam verschijnsel. Met het zorgen voor Nachwuchs houdt het liefdesleven wel zo'n beetje op. Niettemin heeft Juliana een rijk en geslaagd leven geleid dat haar zeker voldoening heeft geschonken. Wat ze op Soestdijk aan liefde tekortkwam, heeft Juliana van talloze Nederlanders, Antillianen en Surinamers ruimschoots gecompenseerd gekregen.

ALGEMEEN DAGBLAD

[...]Juliana was een vorstin wars van decorum, vond het niet erg om als 'mevrouw' te worden aangesproken en had een uitgesproken hekel aan pluimstrijkerijen. De begrippen 'modernisering' en 'professionalisering van de monarchie' waren in haar tijd nog onbekend. Toch, juist door haar soms onorthodoxe, maar altijd menselijke optreden bereikte Juliana tijdens haar 32-jarige regeerperiode dat het Oranjehuis volledig meeging met zijn tijd.

Bij haar aantreden in 1948 begon Nederland zich net te herstellen van de Tweede Wereldoorlog. Het jonge gezin van koningin Juliana, prins Bernhard en de vier prinsessen gaven een optimistisch gezicht aan de Wederopbouw.

Het non-conformisme van Juliana sloot ook naadloos aan bij de vrijere geest van de jaren '60 en'70. Ze bleef warmte uitstralen op het jaarlijkse defilé in de tuin van Soestdijk, ook toen er inmiddels openlijk grappen mochten worden gemaakt over tussen de rododendrons weggesmeten krentenmikken. De beelden van die defilés vertederen nog steeds en brengen de menselijkheid van de overleden oud-koningin opnieuw tot leven.

De laatste jaren werd het stil rond prinses Juliana. Door haar dementie kwam ze niet meer in beeld. Vreemd eigenlijk dat het hof zo zwijgzaam was daarover. Die geheimzinnigheid paste eigenlijk niet bij een majesteit aan wie niets menselijks vreemd was.