Voormalige kindsoldaten lijden aan ernstige stress

Kindsoldaten in het noorden van Oeganda lijden vrijwel allemaal aan zeer ernstige verschijnselen van posttraumatische stress, vaak nog jaren na hun bevrijding uit de legertjes, waarin ze vaak na een ontvoering terecht kwamen. Dat blijkt uit onderzoek onder de jongeren door medewerkers van de Gentse universiteit, samen met de journaliste Els De Temmerman (The Lancet, 13 maart).

Volgens cijfers van UNICEF, het United Nations Children's Fund, zijn er op het ogenblik zo'n 300.000 kinderen ingelijfd in legertjes, verspreid over 50 landen. Lord's Resistance Army in Noord-Oeganda is daarvan een extreem voorbeeld. Dit sinds 1986 bestaande rebellenleger van Joseph Kony heeft naar schatting 20.000 kinderen ontvoerd om als soldaat, drager of seksslavin te fungeren; het legertje zou nu zelfs voor 90% uit kinderen bestaan.

De Belgische onderzoekers hebben in de Noord-Oegandese steden Gulu en Lira 301 ex-kindsoldaten geïnterviewd, 248 jongens en 53 meisjes. De meesten waren rond hun 13e jaar ontvoerd en bleven meerdere jaren bij de rebellen.

Uit de interviews bleek dat 52% van hen ernstig was mishandeld. 77% zag iemand vermoord worden, 30% had zelf iemand gedood en 39% had meegeholpen bij de ontvoering van andere kinderen. Van de meisjes was 35% seksueel misbruikt. Verder was het geweld niet beperkt gebleven tot de kinderen zelf. Ook hun ouders en familieleden waren het slachtoffer geworden van ontvoering en moord. 10% van de kinderen was wees.

Van de geïnterviewde ex-kindsoldaten hebben er 71, willekeurig gekozen, ook nog een zelfrapportage-vragenlijst naar posttraumatische stress ingevuld, de Impact of Event Scale-Revised. Die is bedoeld om te bepalen hoe vaak in de voorafgaande week momenten van herbeleven, vermijdingsgedrag of verhoogde prikkelbaarheid voorgekomen zijn, allemaal signalen voor posttraumatische stress. Op twee na scoorden de kinderen daarbij zeer hoog: gemiddeld 53,5 op een schaal die loopt tot maximaal 88 punten, terwijl bij 24 punten al sprake is van een posttraumatische stressstoornis. Bij meisjes was vooral het verlies van de moeder een bepalende factor bij de ernst van de stressreactie.

De redactie van The Lancet noemt het rekruteren van kinderen in legers een van de signalen dat een maatschappij ontwricht raakt. Een hoopvol teken voor Oeganda is wellicht dat nu bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag de eerste zaak over het rekruteren van kindsoldaten voorkomt en dat die gericht is tegen de leiders van het Lord's Resistance Army. Ironisch is wel dat de Oegandese regering, die deze zaak heeft aangespannen, zelf ook op de lijst van de Verenigde Naties staat van groeperingen die kindsoldaten rekruteren.