Verdedigers van de kleine man

De advocaten van Gair Gair procederen voor gedu- peerde patiënten. Robert L. Conason over no cure no pay, slechte doktoren en vlakke juryrechtspraak.

Robert L. Conason staat bekend als een van New Yorks succesvolste pleiters op het gebied van medische nalatigheid, maar ambulances achtervolgen doet hij niet. Gair Gair Conason Steigman & Mackauf, het advocatenkantoor waar hij de belangrijkste partner is, is zeer selectief in het accepteren van zaken. In zijn kantoor op de 34ste verdieping van een wolkenkrabber in downtown Manhattan zegt Conason alleen geïnteresseerd te zijn in ,,substantiële schadeclaims''.

Wat Conason verstaat onder substantieel blijkt tijdens de vele ultrakorte

telefoongesprekken die hij voert gedurende het interview. ,,Vijf miljoen'', blaft hij door de hoorn tegen een collega. ,,Vijf miljoen is prima haalbaar.'' Dan smijt hij de hoorn op de haak, om vervolgens weer zeer voorbeeldig zijn gast te woord te staan, die wil weten of het waar is dat bij winst eenderde van de uitbetaalde schadevergoeding naar de advocaat gaat. Conason schudt zijn hoofd.

Bij medical malpractice heeft de staat New York een getrapt vergoedingen-systeem ingevoerd (zie kader). Conason: ,,Dit om te voorkomen dat advocaten te hoge eisen zouden indienen. Maar ik ben hierop tegen. Het risico bestaat nu namelijk dat advocaten te laag eisen, en dat is niet in het belang van de burger.''

De burger, de consument, de rechthebbende – het zijn termen die procesadvocaten zoals Conason graag en vaak in de mond nemen. Zij zien zichzelf als de verdedigers van de kleine man tegen grof onrecht, hem aangedaan door grote bedrijven, de machtige overheid of nalatige medici. Het systeem van no cure no pay (inclusief contingency fees) vergroot de toegang tot de rechtspraak, heet het, omdat zij die zich gedupeerd voelen niet over grote sommen geld hoeven te beschikken om een goede advocaat in de arm te nemen. Gair Gair trad bijvoorbeeld op voor de nabestaanden van Amadou Diallo, een straatarme Afrikaanse immigrant die in New York door politieagenten per abuis met 41 kogels werd doorboord. De zaak werd geschikt voor 3 miljoen dollar.

Tegenstanders, vaak van Republikeinse signatuur, houden vol dat de contingency fee leidt tot een lawine van frivole rechtszaken, absurd hoge verzekeringspremies en verlammende situaties in allerlei delen van de samenleving, omdat iedereen bang is `gesued' te worden. De regering-Bush pleit voor een beperking van het procesrecht. Anderen zien heil in speciale tuchtcommissies voor medici, docenten en andere professionals.

Het hard aanpakken van medici lijkt onrechtvaardig. Het zijn toch ook maar mensen?

,,Inderdaad'', zegt Conason, ,,maar ze kunnen door nalatigheid grote schade aanrichten. Net zoals automobilisten. Veronderstel, u loopt over straat en een automobilist die zit te slapen achter het stuur rijdt u aan. U raakt blind. Zou u genoegen nemen met het excuus dat de automobilist ook maar een mens is? Nee, natuurlijk niet. U hebben recht op volledige schadevergoeding, omdat u door een volstrekt onnodige stommiteit van uw gezichtsvermogen en een deel van uw levensvreugde bent beroofd.''

Conason pakt een röntgenfoto van zijn met papieren, boeken en mappen bezaaide bureau en zegt: ,,Hier, deze man is geheel verlamd geraakt, omdat doktoren een verkeerde diagnose stelden, toen hij werd binnengebracht, en ze hem te laat hebben behandeld. Het gebeurde in een ziekenhuis met een uitstekende naam.'' Het idee is: medici hebben veel verantwoordelijkheid, daarom worden ze goed betaald. Maar dat betekent ook dat ze hun werk zorgvuldig moeten doen. Conason: ,,Rechtszaken hebben voor veel verbeteringen gezorgd. Bijvoorbeeld dat er verplicht een kinderarts aanwezig is bij bevallingen, om meteen te kunnen ingrijpen als er iets misgaat.''

Advocaten zoals Conason hebben bijgedragen aan de toenemende bureaucratisering in ziekenhuizen. Alle medische handelingen moeten worden gedocumenteerd, en alle relevante documenten moeten op verzoek worden overgedragen aan de tegenpartij (discovery, zie kader). ,,Er wordt geregeld mee gesjoemeld'', aldus de advocaat. ,,Of ze sturen je immense hoeveelheden documenten waarin de relevante feiten begraven liggen. Advocatenkantoren zijn tegenwoordig de meeste tijd kwijt met het doorploegen van stukken.''

Hoe kan een jury die bestaat uit leken nu oordelen over een ingewikkeld medisch probleem? ,,Geneeskunde is een stuk minder ingewikkeld dan je denkt'', zegt Conason met een glimlach. ,,Natuurlijk, er zijn een heleboel termen die alleen medici begrijpen. Maar als je het geval uitlegt in simpele bewoordingen – of laat uitleggen door getuige-deskundigen – begrijpt iedereen waar je het over hebt.''

Conason wijst erop dat het overgrote deel van de zaken die hij behandelt, nooit de jury bereiken. Die zaken worden voordien geschikt met het ziekenhuis, of met de doktoren. Of preciezer: met de advocaten van hun verzekeringsmaatschappijen. ,,Er is een man bij wie alle claims terechtkomen voor drie ziekenhuizen'', zegt Conason. ,,Ik spreek hem vaak. We hoeven elkaar niet voor de gek te houden. Sterker, de man is een goede vriend van mij.''

Mocht een zaak toch voorkomen, dan begint er een ingewikkeld spel, genaamd juryselectie, waarbij beide partijen juryleden mogen afwijzen bij vermeende ongeschiktheid. Niet zelden worden hierbij zogenaamde jury-consultants ingeschakeld. Zoiets kan lang duren. ,,Het jurysysteem is het slechtste systeem dat je je kunt voorstellen – op alle andere systemen na'', zegt Conason. ,,Ik heb meer vertrouwen in het gewogen oordeel van een dozijn leken dan het mogelijk partijdige oordeel van één zogenaamde deskundige.''

Wat als een advocaat zijn werk niet goed doet? Kan die dan ook gesued worden? Jazeker, sterker nog, legal malpractice is een van de specialiteiten van Gair Gair. ,,Onze beroepsgroep kent vele incompetente lieden'', zegt Conason glimlachend. ,,Gelukkig zijn er genoeg goede advocaten om de slechte advocaten aan te pakken.''