Topman heeft liever opties dan dure aandelen

Nederlandse topmannen houden meer van opties dan van aandelen. Behalve als ze gratis zijn. Poldervarianten op de Angelsaksische aandelenparticipatie.

Voor Leo van Wijk, bestuursvoorzitter van KLM, is 16 december 1999 niet zomaar een dag. Het was de laatste dag dat de topman van de Nederlandse luchtvaartmaatschappij in het bezit was van een partij aandelen KLM. Hij verkocht zijn belegging voor bijna drie euroton. Sindsdien bezit de topman alleen nog maar opties KLM, rechten om aandelen te kopen.

Van Wijk is geen uitzondering. Vier op de tien bestuursvoorzitters van de grote Nederlandse ondernemingen bezit geen aandelen in het bedrijf waaraan hij leiding geeft. ING-topman Ewald Kist, waarvan deze week bekend werd dat zijn beloning met 64 procent is gestegen, heeft al jaren geen aandelen in het bank- en verzekeringsconcern, net als veel van zijn collega's in de raad van bestuur. Kist bezit wel 220.000 aandelenopties ING.

In tegenstelling tot Amerikaanse of Britse bestuurders investeren Nederlandse bestuursvoorzitters niet of nauwelijks in de aandelen van hun werkgever. In de Angelsaksische wereld wordt van topmannen verwacht dat hun eigen belang parallel loopt met dat van aandeelhouders. Een topman met aandelen profiteert van koersstijgingen, maar voelt ook de pijn bij koersdalingen. Een topman met opties deelt ook mee in de winsten, maar loopt bij koersdalingen minder schade op.

Het verschil in mores is goed te zien bij de Brits-Nederlandse ondernemingen. De topmannen van Corus, Unilever, Logica CMG en Reed Elsevier worden door hun werkgever zelfs verplicht om financieel te participeren. Bij puur Nederlandse bedrijven zijn de bestuurders nog huiverig voor dergelijke commitments.

De transacties van ABN-Amrobestuurders eerder deze maand zijn wellicht illustratief voor de snel-erin-snel-eruit-mentaliteit. Toen kocht bestuursvoorzitter Rijkman Groenink 40.000 aandelen ABN Amro in verband met het aflopen van een optiepakket. Aankoopkoers: 18,10 euro. Dezelfde dag verkocht hij 39.275 stukken tegen een koers van 18,47 euro. Winst: 14.531,75. Hij hield 725 aandelen waarmee zijn totale belang op 17.286 aandelen uitkomt.

Uit een inventarisatie door deze krant van het optie- en aandelenbezit bij de vijftig grootste beursgenoteerde ondernemingen blijkt dat Nederlandse topmannen gemiddeld bijna vier keer zoveel opties als aandelen bezitten. Een vergelijkbaar onderzoek van deze krant in het najaar van 2002 leverde een zelfde verhouding op.

Welkde topmannen durven hun nek het meest uit te steken met aandelen? Ralph Sonnenberg is met afstand de grootste belegger in zijn werkgever. Hij bezit voor een slordige 0,8 miljard euro aandelen in het bedrijf waar hij werkt. Maar het gaat hier niet om een doorsnee relatie werknemer/werkgever. Hunter Douglas, onder meer bekend van Luxaflex, is een familiebedrijf met beursnotering. Het werd opgericht door Ralphs vader Henry Sonneberg. Arthur del Prado was nauw betrokken bij de oprichting van chipmachinebouwer ASM International. En het belang van Gert-Jan Kramer, de nummer drie van grote beleggers, van ingenieursbureau Fugro vindt zijn oorsprong begin jaren tachtig toen het management 40 procent van de aandelen in het toen nog niet-beursgenoteerde Fugro verwierf. Dit zijn allemaal uitzonderingen. De drie bestuursvoorzitters met de grootste aandelenpakketten zijn tegelijkertijd voor een belangrijk deel hun eigen werkgever.

Behalve de Fugro-topman zijn er ook `gewone' bestuurders met een lange adem. De aandelenbezittingen van de bestuursvoorzitter van warenhuisconcern Vendex KBB en van vervoerder Nedlloyd dateren van begin jaren negentig. Topman Don Shepard van Aegon is eveneens al lange tijd in het bezit van aandelen Aegon.

Raj Raithatha van telecombedrijf Versatel is de hoogst genoteerde bestuursvoorzitter met een fors aandelenpakket die niet betrokken is geweest bij de oprichting van het bedrijf. Hij bouwde zijn belang vrij recent op door zelf de portemonnee te trekken. Klaas Wagenaar, de nieuwe bestuursvoorzitter van automatiseringsbedrijf Getronics, bezit geen aandelen en geen opties. Hij liet eerder weten ,,principieel tegen'' opties te zijn, wijzend naar de `toestanden'rond de beloning van KPN-topman Ad Scheepbouwer.

Uit de Angelsaksische wereld is sinds kort ook het `tekengeld' komen overwaaien. De nieuwe directievoorzitter van staal- en aluminiumfabrikant Corus, Philippe Varin, kreeg bij zijn aantreden 1,1 miljoen aandelen Corus. Tegelijkertijd werd hij geacht zelf 1,1 miljoen aandelen aan te schaffen.

Het tekengeld dat Nederlandse bedrijven toepassen kent over het algemeen minder verplichtingen. Anders Moberg, de topman van Ahold, zit met zijn aandelenpakket in de top-tien van aandelenbezitters. Maar driekwart kreeg hij gratis, bij het tekenen van zijn arbeidscontract. Bij de reddingsoperatie eind vorig jaar, waarbij Ahold voor 3 miljard euro nieuwe aandelen uitgaf, kocht Moberg voor 4 euroton aandelen Ahold. Dat staat in schril contrast tot de circa negen miljoen euro die Moberg investeerde in het Zweedse detailhandelsbedrijf Clas Ohlson, waar hij onlangs commissaris werd.

Bijna alle aandelen die de nieuwe directeur van bouwbedrijf Heijmans bezit zijn verstrekt als startgeld. Bij conglomeraat Stork is een ingewikkelde variant op de verstrekking van gratis aandelen geïntroduceerd. De nieuwe bestuursvoorzitter Sjoerd Vollebregt vond volgens een woordvoerder van het concern de optieregeling te veel een free lunch. ,,Dat was hem een doorn in het oog. Hij wilde meer financiële betrokkenheid.'' De belasting die Stork-bestuurders afdragen over de aan hun verstrekte opties moeten zij sinds vorig jaar zelf betalen. Ter compensatie krijgen de bestuurders hiervoor aandelen Stork die minimaal 3 jaar moeten worden vastgehouden. Zo is Vollebregt ook aan zijn pakket gekomen van 25.342 aandelen.

Zach Miles, sinds vorige maand de nieuwe topman van uitzendbedrijf Vedior, kreeg ook met een omweg aandelen van het bedrijf. Vedior verstrekte de afgelopen jaren renteloze leningen waarmee Miles zijn aandelen Vedior kocht. Alle 149.800 aandelen zijn met een lening van het bedrijf gefinancierd. Het pakket is 1,76 miljoen euro waard. Miles' voorganger Martin kreeg op vergelijkbare wijze voor 2,5 miljoen euro aandelen.

Vedior scheldt de renteloze leningen kwijt afhankelijk van de prestaties die bestuurders leveren. Vorig jaar streepte Vedior, dat toen voor het vierde achtereenvolgende jaar met zijn verliezen boven de 100 miljoen euro uitkwam, zo 1 miljoen euro aan leningen weg. Dit jaar wordt 2 miljoen voorzien. En wat zijn die prestatiecriteria? De woordvoerder: ,,die maken we niet bekend''.

De ranglijst met het aandelenbezit van de bestuursvoorzitters van de vijftig grootste Nederlandse beursfondsen is te vinden op de website www.nrc.nl