Terug naar je man, of dood

Nederlanders onderschatten waartoe onze mannen in staat zijn, zeggen mishandelde Turkse en Marokkaanse vrouwen. Vier vrouwen in opvanghuizen vertellen hoe ze regelmatig met de dood werden bedreigd.

Nuray was op vakantie in Adana in Turkije de familie van haar moeder woont daar toen haar vader een pistool tegen haar slapen zette. Het was niet de eerste keer dat hij dat deed. `Maak haar dood!' zei haar oom. Haar moeder en broer stonden daar ook bij, ze zwegen. Nuray had de familie te schande gemaakt. ,,Míjn zus is niet gescheiden'', zei een vriend wel eens tegen haar broer.

Haar vader schoot niet. Nuray (22) is niet door een mannelijk familielid vermoord, zoals de Turkse Gül vorige week vrijdag. Maar het scheelde weinig. Jarenlang werd ze geslagen en vernederd door haar familie. En meerdere malen werd ze bedreigd met de dood, omdat ze van haar man wilde scheiden. Net als veel andere Turkse vrouwen.

Gül werd voor de deur van de vrouwenopvang in Koog aan de Zaan door haar man neergeschoten, omdat ze van hem wilde scheiden. Het was de derde moord bij een vrouwenopvang in tien maanden. Twee keer was het slachtoffer een Turkse vrouw, een keer een Marokkaanse. Vrijdagavond kwamen ongeveer vijfhonderd mensen samen op de Dam in Zaandam om Güls gewelddadige dood te herdenken.

Maatschappelijke organisaties zeiden deze week verontwaardigd dat het tijd werd dat de Turkse gemeenschap en allochtone vrouwen zélf tegen eerwraak in opstand komen. Mannen vinden hun ondergedoken vrouwen door bijvoorbeeld met foto's in koffiehuizen te posten. Buren, kennissen en familie zijn daardoor vaak al ruim van tevoren van een nakende eermoord op de hoogte, en niemand zou aangifte doen.

Twee Turkse en twee Marokkaanse vrouwen in Blijf van m'n Lijfhuizen zijn na enig aandringen bereid hun verhaal te vertellen. Drie van hen onder de voorwaarde dat hun verblijfplaats en namen geheim blijven. Ze zeggen dat het niet zo makkelijk is die stilte te doorbreken.

Nuray zegt dat Turkse moeders, schoonmoeders, maar ook sommige mannelijke familieden zich bij hun lot neerleggen ,,omdat ze niet anders weten''. Vrouwen worden niet geacht een eigen wil te hebben. ,,Scheiden doe je niet. Het is het lot van vrouwen om zich te schikken naar hun echtgenoot, ook als die gewelddadig is.'' Als een vrouw geslagen wordt denkt iedereen dat daar wel een reden voor zal zijn.

De vrouwen vinden het niet terecht dat zij medeverantwoordelijk worden gesteld. Ze zeggen dat Nederlanders onderschatten waar Turkse en Marokkaanse mannen toe in staat zijn. Dat begint al bij de politie. Ze voelen zich bijvoorbeeld niet serieus genomen wanneer ze aangifte doen. Nuray vertelt dat haar broer een pistool thuis had en haar daarmee bedreigde, maar dat de politie geen huiszoeking kwam doen.

Toen de politie bij de zoveelste ruzie bij de Turkse Yildiz (29) aan de deur kwam, smeekte ze de agenten: ,,Zegt u alstublieft niet dat ik gebeld heb.'' De buren zouden natuurlijk net zo goed op het geluid van gebroken glas gereageerd kunnen hebben. ,,Wie heeft jullie gebeld?'' schreeuwde haar man. ,,Uw vrouw heeft ons gebeld'', zei de agent. De man werd meegenomen naar het bureau. Toen hij na drie uur thuis kwam probeerde hij haar te wurgen. ,,Ze zeggen vaak: het is je familie, dat komt wel weer goed'', zegt Nuray. ,,Of ze zeggen: we komen wel langs, en dan komen ze niet''.

Marokkaanse mannen lachen om gevangenisstraf, zegt Leyla. ,,Ze zeggen: lekker drie jaar in een luxe hok met televisie, voetbal kijken, en ze hoeven geen schulden te betalen.''

Turkse mannen beweren dat er altijd verzachtende omstandigheden zullen zijn, bijvoorbeeld als ze hebben gedronken, zegt Yildiz. Dan gaat ze rechtop zitten. ,,De wetten in dit land'', zegt ze, ,,zorgen ervoor dat onze mannen zich sterk voelen. En volgens diezelfde wetten zijn onze levens niets waard.'' Haar man bedreigde een agent eens met de dood en werd daar niet voor opgepakt. Daar begrijpt ze niets van.

Ze zeggen ook dat eerst de mannen moeten veranderen. ,,Het begint ermee'', zegt Fatima, ,,dat Marokkaanse mannen die in Nederland nog geen geld hebben om eten te kopen, met een dure geleende auto naar Marokko komen, of er een huis kopen om indruk te maken.'' In Marokko is Nederland het paradijs, zegt Leyla.

Fatima (32) had in Marokko een opleiding, werk, familie, vrienden. Haar familie zei: ,,Dit is een goede man. Hij is rustig, hij drinkt niet.'' Maar al de eerste dag in Nederland werd ze opgesloten in huis. Deuren en ramen dicht en hij nam de sleutel mee. Ze wist niet waar ze was, kende niemand. Jarenlang kwam ze zonder zijn toestemming het huis niet uit, ze mocht niet uit het raam naar buiten kijken en hem niet tegenspreken. Hij had geen geld, sloeg haar soms.

De Turkse Yildiz vindt dat het de taak van de vrouw is om de man te moderniseren. Na veertien huwelijksjaren gaf ze het op. Ze week naar Turkije uit om tot rust te komen, voor een jaar. Haar twee dochters gingen er naar school. Op een dag kwamen haar familie en de familie van haar man bijeen voor beraad. Ze besloten dat Yildiz terug naar haar man moest in Nederland. ,,Dat was de ergste dag van mijn leven. Ze wisten dat hij heroïne gebruikte, dat er geen liefde was. Het maakte niet uit wat ik wilde.''. Weer in Nederland sloeg haar man het huis in puin. Toen heeft de politie haar meegenomen, zeven maanden geleden. Sindsdien zit ze in het opvanghuis.

De vrouwen voelen zich niet veilig in de tehuizen, nog minder sinds Gül is vermoord. Yildiz heeft niet de illusie dat haar man haar niet zou kunnen vinden. Na drie maanden in het tehuis bedreigde hij haar vrienden met een mes, om te weten te komen waar ze woonde. ,,Ik zie dit niet als een schuilplaats. Ik hoop hier te leren hoe ik een nieuw leven moet beginnen met mijn kinderen.'' Op straat kijkt ze telkens achterom. Ze kende Gül, had haar op een bruiloft van familie leren kennen. ,,Ze was een introverte vrouw, Gül hield haar ideëen voor zich.''

Ondanks alle problemen in Nederland willen ze alle vier niet terug naar Turkije of Marokko. De Turkse vrouwen zeggen dat gescheiden vrouwen daar als hoer worden beschouwd en behandeld. De Marokkaanse vrouwen zeggen dat ze in Marokko niets meer te zoeken hebben nu. Fatima's zussen zijn getrouwd, haar vader is oud. Die kan ze niet lastigvallen. Nuria is weer bij haar ex-man terug, de vader van haar zoon, maar ze woont ver weg van haar familie. ,,Ik moet wel'', zegt ze. Haar ouders weten inmiddels wel waar ze woont, maar haar vader heeft beloofd haar met rust te laten. ,,Ik ben nog altijd bang dat mijn vader me iets aandoet'', zegt ze.