Mijn manier van doodgaan

Het grootste antiquariaat van Europa staat in Leopoldov, in Slowakije. Althans, dat zegt de eigenaar, Tibor ˇDurák, een eigenaardige oude man, met bontmuts, baard en bril.

Hij heeft in twee oude stationsgebouwen van het stadje 120.000 oude boeken staan, verspreid over 23 kamers. Omdat er geen geld is voor personeel kan steeds maar één gebouw open, 's ochtends het ene, 's middags het andere. Wie een boek zoekt dat in het andere gebouw staat, heeft pech gehad en moet wachten, desnoods tot de volgende dag. Tibor tornt niet aan openingstijden.

De boekverkoper heeft zijn hele leven in de lokale destilleerderij gewerkt, maar heeft ook altijd boeken verzameld. De passie voor boeken onstond in 1957, toen hij 18 was, tijdens een bezoek aan de dokter. ,,De dokter had een tafel, een raam, een deur en verder alleen maar boeken. Dat vond ik zo mooi. Dat wilde ik ook.''

In 1992 begon Tibor, naast zijn werk in de fabriek, een boekwinkeltje in het centrum van Leopoldov. Na zijn pensioen huurde hij twee leegstaande panden van de Slowaakse spoorwegen. Zijn huurcontract loopt nog vijf jaar en dan zullen de gebouwen worden gesloopt en plaats maken voor een hogesnelheidslijn.

Tibor weet naar eigen zeggen precies welke boeken hij heeft. En hij heeft niet alleen boeken, maar ook vaasje, glaasjes, schilderijen, foto's van Tsjechoslowaakse filmsterren, tekeningen, lampen, wekkers, oud speelgoed en andere prullaria. Verwarming is er niet. Het is twee graden. Tibor draagt een dikke jas en drinkt witte wijn, zo uit het karafje. In de zaak slenteren enkele studenten, op zoek naar studieboeken.

Veel verkoopt Tibor niet. ,,Slowaken lezen niet. Ze kopen geen boeken, ze verkopen alleen maar.'' Zijn boeken zijn bovendien vaak onder het communisme uitgegeven, het is gecensureerde of onschuldige lectuur. De in het Slowaaks vertaalde Nederlandstalige boeken die hij heeft zijn hoofdzakelijk streekromans, van schrijvers als Felix Timmermans.

,,Het is allemaal behoorlijk zinloos'', zegt Tibor. ,,Niemand zal de zaak van me overnemen of kopen. Maar ik zie het als een koninklijke zelfmoord. Het is mijn manier van doodgaan.'' Een boekenmausoleum.

Tibor haalt een accordeon tevoorschijn en begint te zingen: ,,We drinken, we drinken. Van 's ochtends tot 's avonds laat.'' De bel rinkelt, klanten komen binnen, maar Tibor speelt onverstoorbaar verder. ,,We drinken, we drinken.''

Hij heeft een favoriet boek, vertelt hij even later. Het werd in 1937 in Praag gedrukt en heet `Het machtige en verschrikkelijke oordeel van koning Salomon, het magische geheim van Mozes, de Egyptische farao's, koning David, Sibylle en de Wijzen van de Piramiden'. ,,Het is het boek der boeken'', zegt Tibor. Hij laat het zien.

Het boek der boeken werd in 1522 in Egypte ontdekt door Franse archeologen. De wereld is gevuld met leugens, maar dit boek bevat de waarheid, schrijft de Tsjechische vertaler in de inleiding. ,,Er staat in hoe je ziektes herkent en geneest'', zegt Tibor. ,,Als mieren op urine afkomen dan zit er teveel suiker in. Dat soort dingen. Een boek vol met praktische wijsheden. Daarom staat ook Salomon in de titel.''

In het boek staan recepten tegen hart- en maagspanning. Het verhaalt over de stappen die je moet nemen opdat een meisje je liefheeft. Een paragraaf geeft antwoord op de vraag hoe onderdruk je de kilheid bij de vrouw. Een hoofdstuk gaat over miraculeuze liefdesplanten.

Aan het einde van de ochtend betreedt een priester het boekenmausoleum. Hij heeft gehoord dat Tibor veel religieuze boeken heeft en komt informeren. ,,In het andere gebouw'', antwoordt Tibor nors. ,,Dat gaat pas om één uur open.'' De priester bedankt vriendelijk en wil rechtsomkeert maken, maar dan valt zijn blik op het boek der boeken. Hij is meteen geïnteresseerd.

De priester leest en kijkt verbaasd op. ,,Dit gebed - daarin moet eigenlijk God worden genoemd.'' Hij leest verder en trekt wit weg. ,,Dit is tegen God. Hier staat Duivel waar God zou moeten staan. Alles is omgekeerd. Het is een slecht boek, een boek van de antichrist.'' De priester verlaat geschrokken het pand. Tibor pakt zijn accordeon en speelt stoïcijns verder. ,,We drinken, we drinken. Van 's ochtends tot 's avonds laat.''