Louise Engering: Huidige aandeelhouders moeten energiebedrijven opgeven

De netwerken van de energiebedrijven moeten niet in publieke handen blijven, zegt Louise Engering in gesprek met Roel Janssen.

De gemeente Den Haag is aandeelhouder van het energiebedrijf Eneco. Dat is toch de beste manier om de behartiging van het publieke belang zeker te stellen?

,,Dat is een misvatting. Een aandeelhouder kan het publieke belang niet waarborgen. Ik kan er als aandeelhouder niet voor zorgen dat er nooit stroomstoringen komen en dat is waar het de consumenten om te doen is.''

U vertegenwoordigt toch de overheid?

,,Ik ben gemeentebestuurder voor de burgers in mijn stad. Eneco opereert ook buiten onze gemeentegrenzen en ik kan niet voor al die burgers zorgen. Het is louter historisch te verklaren dat er negentig gemeenten zijn die lokale nutsbedrijven hadden en sinds de samenvoeging daarvan aandeelhouders van Eneco zijn.''

Toch draagt u als aandeelhouder de pet van de overheid. Als u zegt: ik trek me terug, waar blijft dan de behartiging van het publieke belang?

,,Het is een merkwaardige redenering dat je alleen maar als aandeelhouder de belangen van de consument kunt waarborgen. Het leidt ook tot een schijnzekerheid. Omdat een gemeente aandelen heeft, lijkt het alsof de gemeente ervoor kan zorgen dat er geen stroomstoringen komen en dat het net goed wordt onderhouden. Dat is niet het geval. De rijksoverheid kan wél door regelgeving publieke belangen waarborgen en controle op de naleving van regels uitoefenen.''

U kunt uw aandelen toch behouden?

,,Alle aandeelhouders van Eneco zijn van mening dat het tijd wordt om hun belang af te stoten. We kunnen als afzonderlijke gemeenten niet de risico's nemen die deze bedrijven met zich meebrengen.''

Welke risico's?

,,Deze bedrijven moeten opereren in een concurrerende Europese markt. Als gemeenten kunnen wij die risico's niet dragen. We kunnen er ook niet voor zorgen dat er behoorlijk in de netwerken wordt geïnvesteerd.''

Dat deden de gemeenten in het verleden toch ook altijd?

,,Een van de belangrijke punten van de liberalisering is dat per 1 juli alle huishoudens vrij zijn om hun eigen energiebedrijf te kiezen. De burgers die mij hebben gekozen om de stad Den Haag te besturen, hoeven dan geen belang meer te hebben bij Eneco. Ze kunnen bij een ander bedrijf hun stroom betrekken. Dan is het raar dat ik als gemeentebestuurder een investering zou doen die niet uitsluitend het belang dient van mijn eigen burgers.''

Maar wel uw belang als aandeelhouder.

U krijgt dividend uitgekeerd.

,,Ik ben als wethouder toch niet aangesteld om dividenden te innen en beleggingen te doen!''

Minister Brinkhorst en een meerderheid in de Kamer vinden dat het belangrijkste onderdeel van de energiebedrijven, de netwerken, in publieke handen moet blijven. Gaat u akkoord met behoud van een aandeel in de netwerken?

,,Als men vindt dat wij het netwerk moeten behouden, veronderstelt dat een splitsing van het energiebedrijf in een handelspoot en een netwerkbedrijf. Veel mensen zeggen dat dit nadelig is voor het bedrijf en dat het de financieringsmogelijkheden beperkt. Zo'n splitsing is bovendien niet Europees afgedwongen, dat zou louter een Nederlandse

regelgeving zijn.

,,En dan ben je nog altijd met een heleboel gemeenten eigenaar van die netten. U moet zich eens voorstellen hoe dan een investeringsbeslissing genomen wordt. Al die aandeelhouders moeten zich verantwoorden tegenover hun gemeenteraden en hun burgers. Dat duurt jaren voordat er wordt geïnvesteerd. Of niet, want er kunnen dan ook gemeenteraden zijn die zeggen: dat doen we niet.''

In de Eerste Kamer is uw partijgenoot Ketting een groot voorstander van behoud van de netwerken in overheidshanden.

,,We hoeven het als partijgenoten niet op alle onderdelen met elkaar eens te zijn. Hij vindt het belangrijk vanwege het level playing field dat de netwerken worden afgesplitst van de handelspoot. Anders krijg je oneerlijke concurrentie tegenover energiebedrijven die zelf geen netten hebben.''

Dat lijkt me een onweerlegbaar argument.

,,Nee, want dit is geen consistente redenering. Er zijn in Europa veel bedrijven die wél beschikken over hun eigen netwerken. De Europese markt wordt opengegooid en kijk dan eens wat er gebeurt met de sector in je eigen land. Je kunt je zorgen maken over nieuwe spelers die toegang moeten krijgen. Dat is prima, maar ik denk dat Ketting zich méér zorgen moet maken over het voortbestaan van bestaande bedrijven die je in een nadelige situatie plaatst. Je eigen Nederlandse bedrijven! Als ze worden gedwongen tot opsplitsing van hun bedrijf, krijgen ze te maken met Europese spelers op de Nederlandse markt die zelf niet zijn opgesplitst zijn en die veel groter zijn.

,,Ketting houdt er geen rekening mee dat het level playing field dan ontbreekt voor de bestaande bedrijven. Die worden weggevaagd.''

De Energieraad heeft deze week voorgesteld niet te hard van stapel te lopen met de splitsing van de bedrijven. Is dat uw aanpak?

,,De Energieraad heeft oog voor wat er over de grenzen gebeurt. Het merkwaardige is dat we ten aanzien van de mededinging erg kijken naar het eigen grondgebied van Nederland, terwijl de concurrentie Europees is. De Energieraad zegt ook dat je ervoor moet zorgen dat de bedrijven hier sterker worden in plaats van ze te verzwakken.''

Nu is er een probleem: u wilt verkopen. Maar aan wie? Er zijn misschien helemaal geen kopers.

,,Ik denk dat er kopers op de markt zijn die geïnteresseerd zijn in het totale bedrijf.''

Is het denkbaar dat de netwerken aan de staat worden verkocht en het leveringsbedrijf aan een handelsmaatschappij?

,,Het is een model. Maar dan moet je het bedrijf eerst splitsen en dat is een ingewikkelde operatie voor een bedrijf. Daarna kun je het netwerk aan het rijk verkopen.''

Ik hoor Gerrit Zalm al lachen. Die heeft geen geld voor zo'n overname.

,,De rijksoverheid kan het altijd financieren en ze krijgt er het bezit van de netten voor terug. Maar ik zeg niet dat het ideaal is.''

U vindt dat de rijksoverheid zich niet met het eigendom moet inlaten.

,,Er moet een goed controle-apparaat op worden gezet.''

Burgers die met stroomstoringen of gasexplosies te maken hebben, willen lokaal een beroep kunnen doen op een monteur die hen kan helpen. Ze willen niet bellen met een hoofdkantoor van een energiebedrijf in Parijs of Essen. Dat is toch niet klantvriendelijk?

,,Denkt u dat het beter is als die burgers bellen met een wethouder die er ook niets aan kan doen? Het is toch veel beter dat je je kunt verstaan met een bedrijf dat er alle belang bij heeft om je als klant te houden.''

Commerciële bedrijven gaan toch voor de winst, ten koste van de noodzakelijke investeringen en onderhoud?

,,Het zou wel een heel kortzichtige strategie van een bedrijf zijn om niet te investeren, want dan is het gauw zijn marktaandeel kwijt. Het bedrijf heeft er een belang bij om te investeren in de netten en te zorgen dat die netten adequaat zijn. En trouwens, vindt u dat de overheid zo'n goede investeerder is in de infrastructuur? Ik niet!''