Hoe de snelheidstrein 17 minuten verloor

De toekomstige exploitant van de HSL-Zuid heeft zich in de nesten gewerkt met de afspraken met het rijk. Hij beloofde prestaties te leveren die onhaalbaar zijn als België dwarsligt.

Reizen met de hogesnelheidstrein is `vliegen met de trein', zoals de Nederlandse exploitant van de HSL-Zuid, High Speed Alliance (HSA) het noemt. Antwerpen, Brussel, Parijs en Londen komen vanaf april 2007 binnen het bereik van HSA's hogesnelheidstreinen. Een treinreis van Amsterdam naar Rotterdam duurt dan nog maar 35 minuten, Amsterdam-Brussel-Zuid kan in 1 uur en 33 minuten. Dat betekent op dat laatste traject een tijdwinst van maar liefst 1 uur en 6 minuten vergeleken met de huidige treinverbindingen.

Althans, dat was de bedoeling van HSA, een joint venture tussen KLM en de Nederlandse Spoorwegen.

Maar het nieuwe bedrijf heeft het op het internationale spoor niet alleen voor het zeggen, zo werd de afgelopen weken pijnlijk duidelijk. België wenst vooralsnog niet mee te werken aan de plannen. Omdat de Belgische overheid besloten heeft een aantal noodzakelijke investeringen in het spoor uit te stellen tot 2012, zal de reis tussen Amsterdam en Brussel-Zuid negen minuten langer duren dan HSA overeenkwam met de Nederlandse staat. Bovendien blijkt dat in de loop van de onderhandelingen over de hogesnelheidslijn in België acht minuten reistijd zijn `kwijtgeraakt'. Dat wil zeggen: de aanvankelijk overeengekomen reistijd tussen Amsterdam en Brussel-Zuid werd door de Belgen acht minuten te kort ingeschat.

HSA zit nu met het probleem dat het haar belofte aan de toekomstige reizigers niet meer kan waarmaken. Maar in de concessieovereenkomst die HSA enkele jaren geleden sloot met de Nederlandse staat werd bepaald dat HSA jaarlijks 148 miljoen euro moet betalen om de hogesnelheidstreinen te laten rijden. Dat bedrag is volgens HSA gebaseerd op reizigersaantallen die werden verwacht.

,,De snelheid van de hogesnelheidstrein bepaalt in welke mate je concurrerend kunt zijn met de auto'', zegt een woordvoerder van de NS. ,,Nu blijkt dat de treinreis naar Brussel 17 minuten langer gaat duren, moet je rekening houden met minder reizigers.'' Dat heeft mede te maken met de fors hogere prijzen die HSA gaat berekenen voor een treinticket in de hogesnelheidstrein. Een HSL-kaartje wordt gemiddeld zestig procent duurder dan een gewoon treinkaartje, ,,een hoge, marktconforme vergoeding'' in de woorden van HSA. De reiziger die daarvoor kiest wil voor een dergelijk bedrag wel waar voor zijn geld: zo snel mogelijk van A naar B, in dit geval van Amsterdam naar Brussel. Een extra reistijd van ruim een kwartier kan doorslaggevend zijn.

HSA ziet de bui al hangen. De nieuwe onderneming, die op het punt staat twaalf treinen te bestellen, wil dat de gebruiksvergoeding die het aan de staat moet betalen, ,,fors'' wordt verminderd. Daarbij gaat het om miljoenen euro's. Minister Peijs (Verkeer en Waterstaat) heeft inmiddels laten weten dat zij daar niets voor voelt. De staat heeft - na de miljardeninvesteringen in het spoor - alle inkomsten nodig.

Daarbij dringt de vraag zich op of HSA wel afspraken kón maken met de Nederlandse staat, omdat HSA voor een deel van die afspraken niet verantwoordelijk kan worden gesteld. De laatste maanden wordt tussen HSA en het departement volop over deze belangrijke details onderhandeld. De minister laat de Tweede Kamer niet voor niets weten dat er sprake is van een ,,frequente, sterk gejuridificeerde correspondentie'' tussen HSA en de staat.

HSA heeft zich ook op een ander punt in de concessieovereenkomst met de staat in de nesten gewerkt. HSA beloofde dat het de vermoedelijk onrendabele HSL-trajecten Den Haag-Brussel en Breda-Brussel zou gaan rijden, maar dat is onmogelijk zonder medewerking van de NMBS, de Belgische spoorwegmaatschappij.

De Belgen hebben HSA laten weten dat zij niets zien in het rijden van die verliesgevende trajecten, tenzij er een financiële vergoeding tegenover staat. De NMBS heeft hierover geen overeenkomst met Nederland - en dus voorlopig ook niet met HSA. ,,It takes two to tango'', zegt de woordvoerder van de NS over de houding van de Belgen. ,,Alléen kunnen we die treinen niet laten rijden.'' De minister heeft HSA echter laten weten dat het bedrijf aan zijn verplichtingen moet voldoen.

Dat betekent dat het straks vanuit Breda en Den Haag lastig kan worden om op het netwerk van de HSL-Zuid te komen. Volgens de plannen zou HSA vier keer per dag in beide richtingen een hogesnelheidstrein van Den Haag Centraal naar Brussel laten rijden, en zestien treinen in beide richtingen tussen Breda en Brussel.