Het onzichtbare terroristenleger in Europa

Het moslimterrorisme is een nieuwe fase ingegaan, constateert de Duitse terrorisme-expert Rolf Tophoven. Al-Qaeda heeft een omvangrijk netwerk van cellen geïnspireerd tamelijk zelfstandig te opereren. En de strijders zijn niet langer alleen hoogopgeleide Arabieren, maar komen ook uit sloppenwijken. `Al-Qaeda bedrijft slimme marketing. Er zullen nog veel meer aanslagen volgen.'

De aanslagen in Madrid werpen nieuw licht op de werkwijze van moslimterroristen in Europa. Lokale, radicale moslimextremistische groepen opereren autonoom. Ze beslissen zelf wie ze waar en wanneer aanvallen en koppelen hun acties niet terug naar de Al-Qaedatop. Bin Laden heeft niet meer direct het commando, maar creëerde het leger: duizenden radicale moslims die in Afghanistan zijn klaargestoomd voor de Heilige Oorlog tegen het westen. Europa staan nog tal van aanslagen te wachten.

Dat zegt de Duitse terrorismespecialist Rolf Tophoven, directeur van het Instituut voor Terroristisch Onderzoek en Veiligheidsbeleid in Essen. Hij doet die voorspelling op basis van informatie van veiligheidsorganisaties, leger, politie en inlichtingendiensten in Duitsland, andere Europese landen, de Verenigde Staten en Israël – bronnen waarmee hij veelvuldig contact heeft. Tophoven verricht al vele jaren onderzoek naar onorthodoxe manieren van oorlogvoering, zoals terrorisme en guerrilla-oorlogen.

De bomaanslagen op 11 maart in Madrid zijn volgens hem overduidelijk het werk van extremistische moslims die de islam als politiek instrument misbruiken. ,,De aanslag was perfect berekend. Voor het eerst heeft Al-Qaeda, of een daaraan gelieerde terreurgroep, een democratische regering in Europa met bommen verjaagd.'' Tophoven denkt dat de moslimextremisten bezig zijn een `Europees leger' op te zetten. Door hun wereldwijde netwerk hebben zij volgens hem meer kans van slagen dan eerder linksradicale terroristische groepen als de RAF, de Rode Brigades in Italië of het Franse Action Directe.

Wat hebben moslimextremisten met Madrid?

,,Spanje gold al vóór de aanslagen in New York als een belangrijke vestigingsplaats van radicale moslimextremisten in Europa. De Spaanse politie en geheime diensten hielden sinds 1997 moslims in de gaten die Al-Qaeda zouden steunen. Sinds 11 september zitten er tientallen Al-Qaedaverdachten in Spaanse gevangenissen. We weten dat Mohammed Atta, het brein van de Hamburgse terreurcel en `chefpiloot' van het zelfmoordcommando in de Verenigde Staten, aan de vooravond van 11 september in het Spaanse Tarragona was. Daar werden de laatste details besproken. Dat is gebleken uit de verklaringen die Ramzi Binalshibh, de rechterhand van Al-Qaedaleider Osama bin Laden, tijdens zijn verhoor in Amerika heeft afgelegd. Op basis van die verklaringen wordt ook vermoed dat de inmiddels berechte leider van Al-Qaeda in Spanje, Abu Dahdah (Imad Yarkas) daarbij aanwezig was.

,,Er waren ook dreigementen die wezen op aanslagen in Spanje. In januari pakte de Baskische politie bij een razzia een Algerijn op die dreigde dat in twee maanden een hoop mensen in Madrid zouden omkomen en dat het station bij Atocha `met lijken zou worden gevuld'.''

Waarom werd Spanje het doelwit?

,,In december vorig jaar dook een document op dat `Irak al-Jihad' heet en is geschreven door de Saoedische moslimextremist Yousef al-Ayiri die propaganda bedreef voor Al-Qaeda via het internet. Ayiri is intussen gedood door de Saoedische veiligheidsdienst. Maar zijn teksten worden via internet verspreid. Hij wijdt een heel hoofdstuk aan Spanje en analyseert verschillende manieren waarop de Spaanse ex-premier Aznar gedwongen kon worden om de 2.300 man sterke Spaanse troepenmacht uit Irak terug te trekken.

,,In het document wordt gedetailleerd beschreven hoe `het verzet' de Spaanse troepen tot de aftocht kon dwingen en dat ze de Spaanse verkiezingen van vorige week moesten uitbuiten. Er staat letterlijk, dat de Spaanse regering zich niet meer dan twee of drie aanslagen kan permitteren voordat ze onder druk van de bevolking de troepen uit Irak zou moeten terughalen. Spanje moest vanuit het perspectief van de moslimextremisten bestraft worden vanwege het engagement in Irak, en in Afghanistan.

,,En er is een historische aanleiding. Al in zijn eerste videobericht in 2001 sprak Bin Laden over de tragedie van Andalusië, waarbij hij doelde op het verlies van zuidelijk Spanje aan de christenen in 1492.''

De meeste arrestanten zijn Marokkanen. Wat is het verband met Marokko?

,,Vermoed wordt dat de Islamitische Mujahedeen Marokko achter de aanslagen in Madrid zit. Dit zou een suborganisatie van Al-Qaeda zijn, die bestaat uit vroegere strijders in Afghanistan. Er zijn ook steeds sporen geweest van extremistische moslims uit Noord-Afrika die naar Spanje voerden: radicale imams, paspoortvervalsers, geldbodes. De zware aanslagen in het Marokkaanse Casablanca vorig jaar, waarbij 45 mensen werden gedood, zouden ook het werk van een radicale Al-Qaedacel in Marokko zijn geweest.

,,Marokko telt tientallen radicale moslimorganisaties. Bij een deel daarvan hebben in Afghanistan opgeleide Al-Qaedastrijders zich aangesloten. Maar het grootste deel van de aanhang bestaat uit arme jongens uit de slums die gerekruteerd worden voor aanslagen. Dat is een ander type terrorist dan in Hamburg. Het zelfmoordcommando rondom Atta was hoog opgeleid, in Marokko zijn het geen elitestrijders.''

Wat zegt de aanslag over de toestand van Al-Qaeda?

,,Al-Qaeda heeft zich gehergroepeerd, ook al is een aantal kopstukken sinds de aanslagen in New York gevangengenomen. Wereldwijd zijn zo'n 3.000 terroristen gepakt en naar schatting een derde van de negentwintigkoppige Al Qaedatop zit vast. De bittere waarheid is dat de organisatie niet vernietigd is.

,,Bin Laden en zijn plaatsvervanger Ayman al-Zawahiri – die geldt als huisideoloog van de moslimextremisten – spelen bij de concrete planning van acties geen rol meer. Ze zijn hooguit nog aanjagers van aanvallen. Zij vechten om hun fysieke overleven. Maar er zijn overal ter wereld zogenaamde fronttroepen ontstaan, die weten wat ze moeten doen. Inlichtingendiensten spreken van non aligned mujahedeen. Kleine commando's die sterk zijn afgeschot. Alleen de leider kent de details van de operatie. Dat weten we uit alle arrestaties die de afgelopen jaren zijn verricht, in Duitsland, Spanje, Frankrijk, Engeland, en ook Nederland. De laatste actie waarbij de go voor de aanslag van de Al Qaedaleiding kwam, was de aanval op de synagoge in Djerba, Tunesië op 11 april 2002, waarbij 23 doden vielen. Dat weten we uit afgeluisterde telefoongesprekken. De nieuwe benadering hebben we gezien bij de aanslagen in Riad, Casablanca, Istanbul, Bagdad en Madrid.

,,De groep rondom Abu Dujan al-Afghani, die als `militaire woordvoerder van Al-Qaeda in Europa' de aanslag opeist op een videoband die na de aanslag werd gevonden in een prullenbak voor een moskee in Madrid, zou zo'n klein commando kunnen zijn. Deze groepen gebruiken ook nieuwe tactieken, geen zelfmoordcommando's bijvoorbeeld. Abu Dujan al-Afghani is een van die namen die opduiken waar er honderden van zijn. Waar het om gaat zijn de mensen die ze gepakt hebben.''

Wat is over hen bekend?

,,De Marokkaan Jamal Zougam, een van de verdachten van de aanslagen in Madrid, wordt al langer door geheime diensten in de gaten gehouden (zie kader). Hij geldt als een van de `Afghaanse broeders', die door de terroristen in de Al-Qaedakampen in Afghanistan zijn getraind.

,,Toen Bin Laden zich destijds bij de bevrijdingsstrijd van de mujahedeen in Afghanistan aansloot om de vroegere sovjetbezetters het land uit te jagen, zijn hechte banden ontstaan. Er is een enorm netwerk ontwikkeld van strijders en sympathisanten. In de Afghaanse trainingskampen zijn vervolgens 30.000 radicale moslimextremisten opgeleid. Zij weten precies hoe je bommen moet maken, terreuraanslagen moet plegen. De kettingreactie van de bomaanslagen in Madrid was professioneel werk.

,,In die kampen is tussen de mannen een moslimextremistische broederschap ontstaan. Toen ze na hun opleiding terugkeerden naar hun eigen landen, kenden ze elkaar. In Duitsland of Frankrijk kwamen Mohammed en Mustafa elkaar weer tegen. Als ze elkaar zien, reageren ze: `Zeg jij was toch ook in Afghanistan, je bent mijn broeder.' Zo vinden ze elkaar en beramen een plan. Beieren installeerde na de aanslagen van 11 september een hot line waar leden van moskeeën of islamitische centra naar konden bellen als ze iets verdachts opmerkten. Weet u hoeveel telefoontjes er kwamen? Geeneen. Het zijn Brüder im Geiste. Geestverwanten. Ze verraden elkaar niet.

,,Ze zijn ook ideologisch geschoold. Al-Qaeda bedrijft slimme marketing. Ze voeren wel degelijk een kruistocht tegen het Westen, tegen westerse waarden als vrijheid, democratie. Dat weten we uit al die propagandafilmpjes en de tapes die de moslimextremisten tijdens hun training in Afghanistan te horen kregen. In Bin Ladens `Jihad tegen joden en kruisvaarders' en zijn `Oorlogsverklaring' aan de Amerikanen wordt gesproken van de oorlog van gelovigen tegen ongelovigen. De moslimextremisten willen een nieuw kalifaat, een islamitisch rijk dat de hele Arabische wereld moet beslaan – van Turkije tot Andalusië. Er is absoluut sprake van een clash of civilizations. Daarom zijn verbindingen tussen moslimextremisten en de ETA ook onwaarschijnlijk, want dat zijn ongelovigen.

Wat staat Europa te wachten? De burgemeester van Londen noemt het `onvoorstelbaar' dat ze in Engeland niet zullen toeslaan. In Frankrijk dreigen de `Dienaars van Allah' met aanslagen als de regering de wet die het dragen van hoofddoeken op scholen verbiedt niet intrekt.

,,De afgelopen twee jaar hebben de moslimextremisten hun activiteiten in Europa sterk uitgebreid. Er zullen veel meer aanslagen komen. De Duitse inlichtingendiensten hebben informatie dat er in heel Europa actief radicale moslims gerekruteerd worden, in universiteitssteden, cafés, moskeeën en islamitische centra. De Jordanese moslimextremist Abu Musaab al-Zarqawi, die zelf in Afghanistan jongeren drilde, speelt in Europa een hoofdrol. Er zijn aanwijzingen dat Al-Qaeda een `Europees leger' wil vormen van nieuwe vrijwilligers, van blanke moslimextremisten – Europeanen die tot moslim zijn bekeerd. White recruitment, noemen ze dat. Zij vallen natuurlijk minder op.

,,De verbetenheid die uit de videoband blijkt is verontrustend. (`Jullie houden van het leven en wij houden van de dood. Als jullie niet ophouden met jullie onrechtvaardige acties, zal er steeds meer bloed vloeien en zullen deze aanslagen in het niet vallen vergeleken met wat nog komen gaat en wat jullie terrorisme noemen', red.).

,,Groot-Brittannië, Duitsland lopen gevaar als doelwit van aanslagen. Nederland lijkt eerder een uitvalsbasis. Vooral Polen loopt grote risico's. De inlichtingenstructuren zijn er zwak vergeleken bij West-Europa. Bovendien weten we dat radicale moslimextremisten cellen opzetten in Polen, Bulgarije en Roemenië, waar ze makkelijker voet aan de grond krijgen door de bestaande corruptie en maffianetwerken.''

Hoe kunnen landen, steden zich hiertegen wapenen?

,,Het grote probleem is het verschil in rechtssystemen in Europa. Ook Europol stuit op de grenzen van Europa. Alleen al de bevoegdheden van politie om verdachten op te pakken of uit te wijzen zijn in elk land anders. De samenwerking laat ook te wensen over. In Duitsland moest een verdachte moslimextremist worden vrijgelaten omdat de Verenigde Staten weigerden belangrijk bewijsmateriaal ter beschikking te stellen. Ik verwijt de regering-Bush dat ze van alles van ons verlangt – elk dossier van de geheime dienst moet naar Washington en de CIA worden gestuurd – maar er komt weinig terug.

,,Het terrorisme in de jaren zeventig was op één land gericht, daar konden de staat, de politie en geheime diensten makkelijker op reageren. Dit is mondiaal terrorisme. Deze vijanden hebben geen gezicht, staan wereldwijd met elkaar in verbinding. We voeren een asymmetrische oorlog zonder front en zonder pantsers. Daar hebben we nooit op gerekend. We móéten intensief samenwerken willen we het moslimterrorisme kunnen bestrijden. Politici lijken zich dat nauwelijks te realiseren.''

Geraadpleegde bronnen: El País, El Mundo, AFP