Het nihilisme van Europa

Op 16 maart 1988 werd Halabja (in het Iraakse deel van `Koerdistan') met gifgas bestookt. De glorieuze leider Saddam Hussein gaf het langverwachte bevel: de systematische uitroeiing van de Koerden. Duizenden ongewapende Koerden kwamen om het leven.

De genocide in Halabja – deze nacht van de dood – wordt nu, ná zestien jaar, voor de eerste keer zonder de alom aanwezige blik van de moordenaar herdacht. Ondertussen reist de cultuur van terreur met de tijd mee: New York, Kabul, Bali, Casablanca, Istanbul, Jeruzalem en nu ook nog Madrid.

De Spaanse dichter Federico García Lorca was een beroemd slachtoffer van zo'n terreurcultuur, hij werd in 1936 door de Spaanse fascisten geëxecuteerd. De vermoedelijke redenen voor deze executie waren de beschuldigingen dat Lorca een republikeinse democraat was en daarnaast een homo met linkse neigingen. In Impressies van Spanje beschrijft Lorca hoe de nacht van de dood eruitziet en deze passage brengt ons weer bij Halabja en de recente aanslagen in Madrid: ,,Al het bloed was al gekristalliseerd, toen de lantaarns begonnen op te doemen. Nooit zal een tweede nacht als deze op de muur zijn. Een nacht vol ruiten en bevroren handjes. De borsten vulden zich met nutteloze melk. De moedermelk en de maan hielden het gevecht tegen het triomferende bloed gaande. Maar het bloed had zich al meester gemaakt van het marmer en sloeg daarin zijn laatste dolgeworden wortels.''

Nu, ná de arrestatie van Saddam, verkeert Irak definitief in een politieke overgangsperiode in de richting van democratie. Verschillende Europese landen hebben in de afgelopen decennia ook dit soort democratiseringsprocessen doorgemaakt. Die waren geslaagd. Helaas bevinden zich op dit moment nog steeds grote delen van onze planeet in pre-democratische en tamelijk gewelddadige toestanden. Het is maar de vraag of democratisering in het Midden-Oosten zal slagen. En ruimer gesteld is er ook nog de vraag hoe deze eeuw ooit bekend zal staan. Als de eeuw van de grote transitie naar de democratie- en mensenrechtencultuur? Of als de eeuw van terreur, anarchie, burgeroorlogen en grove én grootschalige mensenrechtenschendingen?

In beide gevallen zal Europa daarin niet gespaard blijven. Sterker nog: Europa is een bij uitstek kwetsbaar continent, omdat het te decadent en te nihilistisch is om in de eigen democratische idealen te kunnen geloven. Of althans niet bereid is de prijs voor deze idealen te betalen. De gemiddelde Europeaan wil graag Europa's verworvenheden verdedigen, mits die niet een hoge prijs eisen. Europa neigt telkens naar capitulatie. Daarbij hopen de Europeanen, natuurlijk stiekem, dat de anderen de capitulatie ongedaan zullen maken. Als na de Tweede Wereldoorlog de fysieke en ideologische aanwezigheid van de Amerikanen in Europa niet had plaatsgevonden, hadden de West-Europeanen, naar alle waarschijnlijkheid, nog een aantal Europese landen cadeau gedaan aan het Politbureau van `The Empire of Evil'. Zelfs toen waren er nog Europese intellectuelen die de hardheid van het sovjet-beleid vergoelijkten. Kwam dat destijds door ongebreidelde zelfhaat? En hoe zit het met die zelfhaat van de Europeaan nu?

Na het lezen van het onderstaande citaat bekruipt u misschien het gevoel dat Al-Qaeda wel erg wreed is: Een Europeaan neerschieten betekent twee vogels met één steen doden...er blijven een dode en een vrije man over. Maar dit citaat is niet afkomstig van Bin Laden, maar van een Franse filosoof: Jean-Paul Sartre. Het wordt door Hannah Arendt aangehaald en behoorlijk gekritiseerd in haar boek On Violence en is als volgt te interpreteren: de eerste en tegelijkertijd de grootste vijand van Europa is haar eigen decadente ziel (de Britten vormen hierop een grote uitzondering).

De islamwereld met zijn eigen specifieke nihilistische wortels herkent zijn Europese nihilistische broeders maar al te goed. Daarom heeft Al-Qaeda erop gemikt dat een aanslag in Europa opportunistische, door zetelzucht ingegeven beleidsveranderingen tot gevolg zou hebben.

Het lijkt erop dat Al-Qaeda nu inderdaad heeft gewonnen. De Spaanse en Nederlandse sociaal-democratie wil immers Irak en het Iraakse volk aan Al-Qaeda, sjiitische fundamentalisten of Saddams mensen uitleveren. En Halabja? Ach, dat was al zo lang geleden en het ligt toch niet in Den Haag! Madrid ligt wel in Europa!

De Iraakse transitie naar de democratie moet door de internationale gemeenschap met inzet van alle middelen worden ondersteund. Waarom moet Europa deze transitie ondersteunen? Dit was immers de oorlog van Bush en Blair en ze moeten het zelf opknappen. Dit is een onjuist argument, omdat de oorlog al voorbij is. Het gaat nu om de veiligheid, democratie en mensenrechten.

Waarom hebben Nederland en de andere EU-landen belang bij een stabiel Irak? Daarvoor zijn er drie simpele redenen: (1) Indien Irak in een burgeroorlog terechtkomt, zullen de gevolgen van deze oorlog via Turkije in alle hoofdsteden van Europa voelbaar zijn. (2) De totale ineenstorting van Irak zal zich onvermijdelijk uitbreiden naar andere, belangrijke olielanden die de wereldeconomie in een gevaarlijke crisis kunnen storten. (3) Het uiteenvallen van Irak zal door de islamisten als een overwinnig worden beschouwd, zij zullen daarna harder en omvangrijker worden in hun strijd tegen het Westen.

Het is dus van nationaal en Europees belang om in Irak te blijven. Het blijft voorlopig een gevaarlijk gebied, maar de strijdkrachten zijn er toch om in

levensgevaarlijke situaties op te treden?

Het is nu eenmaal onvermijdelijk dat elke transitie in Irak (die toch wel zou zijn gekomen), met of zonder Anglo-Amerikaanse oorlog, met chaos en geweld gepaard zou gaan. De Iraakse Koerden, links (de communistische partij), liberalen en andere democraten hebben afgelopen maanden in de Overgangsraad voldoende weerstand kunnen bieden tegen de immense druk van sjiitische fundamentalisten. De Iraakse vrouwenbeweging is het gelukt om, onder leiding van mevrouw Iman Abdel-Djebar, het zogenaamde artikel 137 (de geldigheid van de Sharia en traditie in het familierecht) aangenomen door een kleine minderheid in de Overgangsraad, ongedaan te maken.

Dit alles is mogelijk, omdat er nog buitenlandse troepen zijn. Toch horen we, over onze troepen in Irak, van Wouter Bos: het is mooi geweest met de Nederlandse aanwezigheid in Irak. Bos' uitspraak is een wrede klap in het gezicht van de nabestaanden van Halabja en de andere slachtoffers van Saddam.