Die mannen zijn vreselijk nieuwsgierig

Een advocaat in de raad van bestuur is buitengewoon. Als die trend doorzet, zullen bedrijven op zoek gaan naar topjuristen. Maar wie zijn dat en hoe vind je die?

Over één ding zijn headhunters en wervingsbureaus het roerend eens: de benoeming van advocaat Wakkie tot lid van de raad van bestuur bij Ahold was atypisch. ,,Een buitengewone benoeming die alleen kon plaatsvinden bij een bedrijf in uitzonderlijke omstandigheden'', zegt de één. ,,Absoluut niet representatief, een advocaat aanstellen als topman'', beaamt een ander. Wervingsbureau Legal People adverteert frequent in dagbladen met de zin: `Executive search, ook voor juristen in de directie en de raad van bestuur'. Maar een advocaat is toch ook jurist? Waarom verbaasde Sylvia den Engelsen, adviseur en medeoprichter van Legal People, zich dan over Wakkie's benoeming? ,,Omdat advocaten meestal weinig afweten van het reilen en zeilen in een bedrijf en vaak financieel inzicht missen'', zegt Den Engelsen. ,,De rol van een advocaat binnen een onderneming is om te wijzen op de juridische risico's van beslissingen of gebeurtenissen. Om te zeggen `dit kan wel en dat mag niet'. De advocaat is eerder een dealbreaker en zal er als topman of -vrouw een harde dobber aan hebben mensen ervan te overtuigen dat hij ook een dealmaker kan zijn.''

Den Engelsen zegt de laatste jaren wél steeds vaker de opdracht te krijgen om op directieniveau – of voor een functie daartegenaan – iemand te zoeken met een juridische achtergrond. ,,Maar dan komen wij meestal uit op iemand die na zijn rechtenstudie een tijdje als bedrijfsjurist werkte en daarna op eigen initiatief bredere managementfuncties is gaan bekleden'', vertelt Den Engelsen. Het kan zijn dat zo iemand zijn loopbaan begon op een advocatenkantoor, maar dan volgde steevast na een paar jaar de overstap als bedrijfsjurist.

Voor directie- en bestuursfuncties komen volgens Den Engelsen juristen in aanmerking met tenminste 15 jaar werkervaring. Vaak hebben ze een MBA en zijn het mannen van 45 à 50 jaar. Zij zouden met elkaar gemeen hebben dat ze ,,ontzettend nieuwsgierig'' zijn en veelzijdig. Hen vinden is niet zo moeilijk, zegt Den Engelsen. ,,Er staan 43.000 juristen in ons bestand, van wie wij 80 procent kennen.'' Voor een directiefunctie waarvoor ook internationale ervaring een eis is, vindt haar computersysteem 200 mensen. Daarvan neemt Legal People er met 40 contact op, schat Den Engelsen, en voert het uiteindelijk met acht mensen daadwerkelijk een gesprek. Daarna is de juiste kandidaat gevonden.

Ruud Harinck, directeur van het Rotterdamse wervingsbureau Voxius, dat net als Legal People uitsluitend bemiddelt voor functies voor juristen, herkent het beeld dat Den Engelsen schetst. ,,Voor een lid van de raad van bestuur of de directie heb je iemand nodig die een bedrijf van binnen en van buiten kent'', zegt Harinck. ,,Als om een jurist wordt gevraagd, ga je op zoek naar iemand die eerst een aantal jaren vakmatig heeft gewerkt, maar daarna zijn juridische oogkleppen bewust heeft afgezet. Hij moet verstand hebben van het juridische vak, maar zich breder hebben gevormd, managementkwaliteiten hebben ontwikkeld.''

De meeste bedrijfsjuristen missen volgens Harinck de ambitie om de stap te zetten van een zuiver inhoudelijke naar een directiefunctie. ,,Veel bedrijfsjuristen zijn geboren staffunctionarissen'', zegt hij. ,,Benoem een bedrijfsjurist tot hoofd juridische zaken of laat hem als businessmanager 200 man aansturen. Je zult zien dat een groot aantal binnen een half jaar ongeschikt blijkt. Een kleinere groep doet het goed en stroomt door.'' In de laatste groep zitten de potentiële directie- en bestuursleden.

Ook Harinck beaamt dat zijn opdrachtgevers vaker een jurist willen voor de hoogste directiefuncties. ,,En dan heb ik het niet over mensen die rechten hebben gestudeerd en daar vervolgens niets mee gedaan hebben. Die zijn er legio'', aldus Harinck. ,,Nee, de trend is om juristen op het hoogste niveau binnen een onderneming ook verantwoordelijk te maken voor de formeel-rechtelijke kant.''

Tot voor kort won de directie volgens Harinck juridisch advies in bij een staffunctionaris, zoals het hoofd juridische zaken, of bij een extern iemand. De directie besloot vervolgens gezamenlijk of ze diens advies overnam. Het negeren kon ook makkelijk. Nu zit er steeds vaker een jurist in de directie of in een functie ertegenaan, zoals die van directiesecretaris. Dat zeggen althans de twee bureaus die gespecialiseerd zijn in juridisch geschoold personeel en die ook op directieniveau werven. Headhunters Egon Zehnder en Spencer Stuart, die beide alleen op CEO-niveau werven, laten weten dat zij géén toenemende vraag bespeuren naar juristen. Wellicht komen deze opdrachten vaker terecht bij de juridisch gespecialiseerde bureaus of valt het met de toegenomen vraag naar topjuristen toch wel mee.

Cees Bom, die via Legal People op 1 januari jongstleden benoemd werd tot directiesecretaris én directielid internationale en algemene zaken bij Best Agrifund, een holding van bedrijven in de vleesverwerkende industrie, is het prototype van de jurist die directielid werd. Na jaren als bedrijfsjurist klom hij op tot hoofd juridische zaken en hield zich daarna ook bezig met de ontwikkeling van nieuwe diensten en beheersmatige zaken. In zijn huidige functie is Bom nog maar 20 procent van de tijd bezig met juridische zaken. Dat vindt hij leuk, maar ook voldoende. ,,Naarmate ik langer bezig was als jurist, kwam ik steeds vaker zaken tegen die ik al eerder had gedaan'', aldus Bom. ,,Toen ik bijvoorbeeld al drie overnames had begeleid, vond ik de vierde geen uitdaging meer. Als directielid daarentegen wél.''