De lange mars van een klager

Ondernemers moeten op hun tellen passen. Particulieren die zich benadeeld voelen weten tegenwoordig heel vaardig de weg naar de rechter te vinden. De belegger emancipeert.

Twaalf jaar geleden schreef hij zijn eerste, bezorgde brief aan de toenmalige raad van bestuur van vrachtwagenfabrikant DAF. De heren namen toch geen onnodige risico's die zijn belegging in het bedrijf zouden schaden?

Het jaar daarop ging DAF bankroet. Het briefje van toen is uitgegroeid tot zestien stalen archiefkasten vol documenten, brieven, rapporten.

Ir. Kees Thunnissen, inmiddels ver in de zeventig, bespeelt zijn archief als een kerkorgel.

Roetsj. Een archiefla rolt naar voren. De brief aan de DAF-directie.

Thunnissen dacht dat zijn belegging in de DAF-effecten, dankzij speciale

zekerheidsrechten, goudgerand was. De obligaties bleken na het bankroet echter zo goed als waardeloos. De banken hadden de waardevolle zekerheden naar zich toe getrokken, de beleggers in obligaties ter waarde van 150 miljoen gulden hadden slechts recht op waardeloos papier, de aandelen van de dochterbedrijven van DAF.

Sindsdien strijdt Thunnissen in de rechtszaal tegen de banken van DAF. Bij de rechtbank Amsterdam (verloren). Bij het gerechtshof Amsterdam (gewonnen). Bij de Hoge Raad der Nederlanden (zaak terugverwezen naar een ander gerechtshof).

De inzet van Thunnissen illustreert de emancipatie van particuliere beleggers, die zich tot gelijkwaardige partij tegenover de bedrijfsmanagers willen opwerken. En op hun beurt zijn `kleine' beleggers onderdeel van een bredere maatschappelijke onderstroom, waarin consumenten een evenwichtiger positie opeisen tegenover (grote) ondernemingen.

De lange mars van Thunnissen door de gangen van het recht illustreert de onmisbare bagage van elke klager: tijd, geld en doorzettingsvermogen. Het individu dat tegen een grote organisatie vecht, staat in zijn eenzaamheid bij voorbaat al op achterstand.

Hoeveel mensen kunnen het letterlijk en figuurlijk jarenlang volhouden? Ja, een Jaap Blokker, mede-eigenaar van de gelijknamige winkelketen (maar ook Bart Smit, Intertoys, Leen Bakker) en samen met zijn broer nummer 9 in de Quote-top-500 van Nederlandse rijkelui, met een geschat vermogen van 1,3 miljard euro. Hij vecht als aandeelhouder nog steeds tegen de overname van detailhandelsbedrijf KBB (Bijenkorf, Hema) door de grotere concurrent Vendex in 1998. Hij claimt 8.123.945 euro, plus gederfde rente, omdat het bod uit 1998 naar zijn mening te laag was.

De zichtbaar ongelijke verhoudingen tussen klagende consumenten en grote concerns hebben de positie van het individu de afgelopen jaren eerder versterkt dan verzwakt. Leveranciers worden steeds vaker opgezadeld met de bewijslast. Zíj moeten aannemelijk maken juist en redelijk te hebben gehandeld, niet de klager. Ook de invloed van Europese wet- en regelgeving verruimt de `zorgplicht' van ondernemingen.

De Nederlandse Spoorwegen kennen voor de reizigers nu meer dan twee jaar een consumentvriendelijke manier om geld terug te krijgen bij vertragingen van een half uur of meer. Europese vliegtuigmaatschappijen moeten op last van Brussel ook een vertragingsvergoeding gaan verstrekken. Na een proefproces van de Consumentenbond, dat tot en met de Hoge Raad werd uitgevochten, hebben de nutsbedrijven hun algemene leveringsvoorwaarden aangepast. Zij mogen schadevergoeding aan particulieren wegens onderbreking van de leveranties bijvoorbeeld niet meer bij voorbaat uitsluiten, zoals zij gewend waren. Consumenten kunnen bij storing ongeacht de schade 35 euro compensatie claimen.

Werkgevers moeten meer dan ooit op hun tellen passen, ook al gaat het om claims uit een ver verleden. Zo besloot DSM, onverplicht, onlangs tot schadevergoeding voor asbestslachtoffers.

Het Bureau Beroepsziekten FNV, dat inmiddels vier jaar actief is, had per eind november vorig jaar 284 werkgevers aansprakelijk gesteld. Meest voorkomende klacht: RSI. Meest weigerachtige verzekeraar namens een werkgever: Centraal Beheer. Meest coöperatieve verzekeraar: Delta Lloyd.

Nergens is de zorgplicht de inzet van zulke taaie gevechten als in de financiële wereld. Dat geldt voor de aanbieders van financiële producten, maar ook voor het bedrijfsleven zelf. Van historisch belang is de slag tussen de Nederlandse beleggers en Philips over een foute winstprognose in het eerste kwartaal van 1990. Na negen jaar soebatten en procederen schikte de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) de zaak voor een bedrag van 10 miljoen gulden.

Het was een omslag. In de ondernemersvijandige jaren '70 en de demasqués van Ogem en Bredero eisten vakbonden en beleggers het hoofd van de verantwoordelijke toplieden. Maar na de jaren '80 kwamen juist de ondernemersgezinde beleggers: zij eisten niet het hoofd, maar de portemonnee van de topman of diens werkgever.

Na het leeglopen van de opgeblazen koerswinsten in de internethausse rond de millenniumwissel zochten beleggers en hun belangenbehartigers naarstig naar partijen die zij wegens misslagen aansprakelijk konden stellen. Brandpunt: World Online, hoogtepunt van het volkskapitalisme met 150.000 beleggers. De Amsterdamse rechtbank oordeelde onlangs in een rechtszaak van de VEB dat World Online duidelijker had moeten communiceren en beleggers schade had berokkend.

De zaak tegen World Online is een van tien die de VEB heeft lopen. Vorig jaar spendeerde de vereniging, die inmiddels een interne advocaat en vier juristen in dienst heeft, 156.000 euro aan juridisch advies. Dit jaar is de begroting 275.000 euro. De VEB heeft een vrij vermogen van zo'n 2 miljoen euro, dat gebruikt kan worden voor juridische acties, laat directeur P. de Vries in een

e-mail weten.

De Legio Lease-affaire, waarbij consumenten dachten dat zij aandelen kochten, maar in werkelijkheid een lening afsloten, heeft tientallen procedures opgeleverd. De schadeclaims kunnen tot in de miljarden euro's lopen. Beleggers stapten individueel en collectief naar de rechter en naar het klachtenforum van de bedrijfstak. De nieuwe eigenaar van Legio Lease, de Belgische bank Dexia, sleepte de voormalige eigenaar, Aegon, voor de rechter. Minister Zalm van Financiën benoemde een commissie van wijze mannen onder leiding van exNationale Ombudsman M. Oosting die op ,,een efficiënte manier'' een oplossing moet zien te vinden tussen klagers en aanbieders van leaseproducten.

Terwijl de strijd om beleggingsflops uit jaren '90 wordt uitgevochten, akkert DAF-belegger Thunnissen door met zijn obligaties uit de jaren '80. Eind januari trok het gerechtshof in Den Haag een volle dag uit voor de pleidooien van zijn advocaat, van de advocaten van verscheidene banken, van die van ABN Amro en van de curatoren van DAF.

Uitspraak: ergens in juni.