Tussen bombast en shock

Waarom leken sommige films ook weer zo goed? Iedereen vond Midnight Express toch een film die je aanvloog en niet meer losliet? Vanaf het moment dat Brad Davis zware plakken hasj op zijn zwetende lichaam tapet, tot het moment dat hij, vrij, naar het licht vliegt. En draaiden ze niet op elk feest in 1978 de soundtrack van Giorgio Moroder?

En nu kijk je er dwars doorheen. Dat doorzien is niet alleen negatief, want tussen de scènes van bombast en de scènes van de shock zie je ook duidelijk waar regisseur Alan Parker wel goed in is – toen en nu. In sfeer. Wat overblijft na het herzien van Midnight Express zijn niet de stokslagen, niet het bloed, niet de mannenerotiek onder de douche, niet de typetjes in de gekkenafdeling, maar het geslenter op de binnenplaats en het gehang in de cel. De sleur. Het idee dat alles sleur wordt, ook de hel.

De Hel, van Dante, zal voor regisseur Parker en scenarioschrijver Oliver Stone wel een belangrijker inspiratiebron zijn geweest dan de ware belevenissen van Billy Hayes. Stone en Parker, allebei mannen die niet vies zijn van effectbejag. Parker maakte later nog van vet druipende films als Angel Heart. En Stone is als regisseur van Natural Born Killers of JFK even briljant als pompeus gebleken.

Samen boetseerden ze uit het boek de Amerikaanse gelegenheidssmokkelaar Billy Hayes, een rebel die in een Turkse gevangenis belandt en daar tegen de tredmolen inloopt, die de rechter voor varken uitmaakt en die na een bloederig gevecht oogt als de lijdende Christus. Brad Davis, die met deze rol doorbrak, speelt hem met een mengeling van bravoure en radeloosheid.

Wat vooral opvalt is de manifest anti-Turkse toon in de film. Dat zit 'm juist in de sfeer, want let maar op, er is geen verschil tussen de markt in Istanbul buiten de muren en de binnenplaats van de gevangenis. Diezelfde ristelende mannen en dezelfde rotzooi die ze te koop aanbieden. En alsof dat nog niet duidelijk genoeg is, krijgt Brad Davis tijdens zijn rechtszaak een heerlijke scheldmonoloog tegen de Turken door Stone in de mond gelegd. ,,Hoe kan het dat jullie geen varkens eten als er hier zoveel wonen?''

Midnight Express (Alan Parker, 1978, VS). Canvas, 23.20-1.20u.