Shell schokt

Een van de grootste ondernemingen ter wereld, een bedrijf met een omzet groter dan menig bruto nationaal product en actief in de strategische energiesector, maakt een dag voor de aangekondigde datum bekend dat de publicatie van het jaarverslag met twee maanden wordt uitgesteld en dat de geagendeerde aandeelhoudersvergadering eveneens verschoven wordt. Bovendien bevestigt het bedrijf voor de tweede keer in korte tijd dat het de omvang van zijn grondstoffenreserves heeft overschat. Koninklijke/Shell Groep, het Nederlands-Britse olieconcern dat met deze bekendmakingen gisteren geschiedenis schreef, noemt de gang van zaken ,,teleurstellend en pijnlijk''. Dat moet een uitdrukking van het Britse understatement zijn. Shell schokt niet alleen zijn eigen reputatie van degelijkheid, maar ook de financiële wereld en het vertrouwen in het grote bedrijfsleven in het algemeen.

Het draait om omvang van de bewezen olie- en gasreserves waarover het concern beschikt. Deze reserves zijn voor een oliemaatschappij het goud in de kluis: op een dag zullen ze worden opgepompt en vercommercialiseerd. De reserves zijn niet alleen een kwestie van geologisch onderzoek en exploratietechnieken, maar ook van boekhouding. Ze bepalen immers in belangrijke mate de toekomstige waarde van een oliemaatschappij.

Begin januari maakte Shell plotseling bekend dat het de omvang van de bewezen reserves met 20 procent verminderde. Topman Sir Philip Watts verwaarloosde de schadecontrole en twee weken geleden werd hij door de raad van commissarissen van Shell gedwongen tot aftreden. Gisteren ging de nieuwe bestuursvoorzitter, Van der Veer, door het stof. Opnieuw maakte Shell bekend een fout te hebben ontdekt in de reserves, nu bij het Noorse gasveld Ormen Lange. En er is meer aan de hand. In de Amerikaanse pers circuleren berichten dat de top van Shell al twee jaar geleden van de overschattingen van de reserves op de hoogte was. Ondertussen laat Shell wereldwijd de omvang van de bewezen reserves opnieuw controleren. Van der Veer heeft twee maanden tijd gewonnen om de zaak op orde te krijgen. Vooralsnog heeft hij de steun van zijn raad van commissarissen.

De crisis bij Shell raakt Nederland direct. Niet alleen omdat het hoofdkantoor in Den Haag is gevestigd, het bedrijf voor hoogwaardige werkgelegenheid zorgt en wat omzet betreft de grootste particuliere onderneming in Nederland is, maar ook omdat Shell aan de basis staat van de hele Nederlandse petrochemische industrie. Multinationals van dergelijke omvang moeten wegens hun zakelijke uitstraling worden gekoesterd, want Shell kan ook besluiten zijn hoofdkwartier ergens anders op te slaan.

Er zijn meer kanttekeningen te maken. Ten eerste heeft Shell na de klunzige aanpak van begin dit jaar begrepen dat het beter is snel openheid van zaken te geven. Een beursgenoteerde onderneming kan zich eenvoudigweg geen langdurige vaagheid over missende reserves en over het management veroorloven. De tucht van de markt doet hier zijn werk. Ten tweede wijzen de neerwaartse bijstellingen van de bewezen reserves, plus het interen op de reserves omdat er jaarlijks meer verbruikt wordt dan er nieuw wordt gevonden, op een ander probleem. De winbare olievoorraden zijn op de lange termijn eindig.