Shell-bestuur erkent: dit is beschamend

Shell moest gisteren voor de tweede keer door het stof. De top van het concern wil eerst alle reserves tellen voor het jaarverslag over 2003 kan worden gepubliceerd. `Het is teleurstellend en beschamend.'

Het gaat om een klein plasje olie, maar iedereen was aanwezig. Zes hoge bestuurders van Koninklijke/Shell Groep waren uitgerukt om de onrust bij de buitenwereld te bezweren. ,,Shell is echt een heel goed bedrijf, met heel goede mensen'', zei J. van der Veer, de nieuwe topman, uitdrukkelijk.

De brandstof waar het gisteren allemaal om draaide zit nog in de Noorse grond. Hoewel de winning nog onzeker is, zijn het nu al bijzonder kostbare vaatjes. De onthulling van Shell dat 250 miljoen Noorse vaten ten onrechte bij de bewezen reserves zijn geteld zorgde voor een daling van de beurswaarde met bijna 4 miljard euro. ,,Het is teleurstellend en beschamend'', sprak verantwoordelijk bestuurder M. Brinded.

Voor de tweede maal in ruim twee maanden moest het energieconcern een bijstelling van de zogeheten bewezen reserves toelichten. Op 9 januari waren de reserves met 3,9 miljard vaten (20 procent van het totaal) teruggebracht. Daarbij liet niemand van de top zich zien om tekst en uitleg te geven; ook de later vertrokken topman Watts niet. Toen daalde de beurskoers met zeven procent. Nu ging het ,,slechts'' om 250 miljoen en daalde de beurskoers ruim drie procent. Ook nu zal de boekhoudkundige verrekening geen gevolgen hebben voor de winst van 2003, maar het gezichtsverlies is er niet minder om.

Deze keer was iedereen aanwezig die bij Shell iemand is: Van der Veer, Brinded, financieel directeur J. Boynton, chemiechef R. Routs en de president-commissarissen van de twee moedermaatschappijen: Lord Oxburgh van Shell Transport en A. Jacobs van Koninklijke Olie. Jacobs is tevens voorzitter van de financiële commissie van de commissarissen die een onderzoek laat uitvoeren naar de bijstelling van de reserves in januari.

In reactie op de bijstelling en een nieuw allesomvattend onderzoek naar de reserves besloten directie en commissarissen, onder wie oud-premier Kok, de publicatie van het jaarverslag, dat vandaag had zullen verschijnen, uit te stellen, evenals de aandeelhoudersvergaderingen. De beleggers krijgen wel dividend. Honderden personeelsleden moeten op cursus om kennis te nemen van de regels van de SEC.

Zes weken na de eerdere bijstelling van de reserves eisten de commissarissen, met de eerste uitkomsten van hun onderzoek in de hand, het hoofd van bestuursvoorzitter P. Watts en verantwoordelijk directeur W. van de Vijver.

Brinded, de Britse opvolger van Van de Vijver, legde gisteren tijdens een ingelaste persconferentie uit wat mis is gegaan. Van der Veer: ,,The stuff is not lost.''

Met tientallen financiële analisten en journalisten ter plekke en honderden aan de telefoon vertelde Brinded dat hij er twee weken geleden achter kwam (`dit is geen exacte wetenschap') dat de bewezen Noorse reserves, volgens de regels van de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC, te hoog waren opgegeven.

Brinded: ,,Bij het aftekenen van de reserves werd mij dat duidelijk en toen hebben we besloten om dan maar alle velden na te kijken. Bij Shell hebben we onze eigen regels en vanzelfsprekend heeft de SEC voor de beoordeling van de reserves eigen regels. Tussen die twee zit een ongelukkige verbinding.''

Door nieuwe Amerikaanse wetgeving zijn bestuurders verplicht om te tekenen voor de juistheid van het jaarverslag. Door de bijstelling van de reserves is Shell al gedwongen om bijlages uit het jaarverslag over 2002 te corrigeren en met die gênante situatie wil het concern niet weer geconfronteerd worden.

Inmiddels is 40 procent van de voorraad opnieuw geteld, waarbij de olie- en gasvelden met ,,de meeste risico's'' als eerste zijn bekeken. ,,De kans dat we bij de resterende 60 procent nog afwijkingen vinden, is niet groot. Maar dit mag gewoon nooit meer gebeuren'', aldus Brinded.

Shell kondigde gisteren diverse maatregelen aan die de SEC bij voorbaat tegemoet komen. Een nieuw opleidingsprogramma voor honderden betrokken medewerkers, bijvoorbeeld. Andere rapportagelijnen naar de top van de reserves, contrôle door de financiële commissie van de commissarissen en alle directeuren tekenen ook voor de reserves.

Ook de positie van Van der Veer kwam gisteren aan de orde. Was hij immers niet, zoals de New York Times eerder aan de hand van uitgelekte memo's had laten zien, op de hoogte van de krappe reserves? ,,Iedereen – het bestuur, ik, het publiek – wist dat Shell al jaren kampte met de omvang van de reserves. Wat we niet wisten, is dat die reserves niet volgens de regels in de boeken kwamen. Dat was ook niet mijn verantwoordelijkheid''.

Dat Watts en Van de Vijver daarvan wel op de hoogte waren, wilde Van der Veer gisteren niet beweren. Het memo over zijn eigen betrokkenheid dat de New York Times publiceerde was volgens hem met plak- en knipwerk uit zijn context gehaald.

Op alle vragen over de toedracht van de eerste reserveverlaging verwees Van der Veer naar het onderzoek van de commissarissen, dat eind april af moet zijn. Op verzoek van de commissarissen kijken experts wie daadwerkelijk verantwoordelijk is geweest. ,,Zij hebben inmiddels tientallen mensen gesproken en tonnen papier doorgewerkt.''

Van der Veer heeft de steun van de commissarissen, zei president-commissaris Jacobs van Koninklijke Olie (60 procent van Shell) gisteren onomwonden. Maar zijn Britse collega Lord Oxburgh gaf ongewild aan hoe onzeker de top zich momenteel moet voelen. Nog voordat de eerste vraag over de positie van Van der Veer door de topman zelf kon worden beantwoord, greep de Brit in. ,,Het rapport dat op verzoek van de group audit committee wordt samengesteld is nog niet afgerond.'' En dat onderzoek gaat, zo gaf Van der Veer aan, volledig buiten het bestuur van Shell om.

HOOFDARTIKEL: pagina 9