`Prijs voor Betancourt werkt averechts'

De harde hand van de Colombiaanse regering werkt, zegt vice-president Santos. Dat men vervolgens in Europa spreekt over schendingen van de rechten van de mens, is onzinnig.

Plotseling is er oprechte boosheid. Weliswaar blijft de Colombiaanse vice-president Francisco Santos Calderon vriendelijk en informeel, maar toch. ,,Ontvoerders zien je niet als mens, maar als koopwaar.'' En met iedere prijs die Europese organisaties toekennen aan presidentskandidate Ingrid Betancourt, die twee jaar geleden werd ontvoerd en die nu is genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede, wordt haar prijs verhoogd en de kans dat guerrillabeweging FARC haar vrijlaat kleiner.

Santos, op rondreis door Europa na een bezoek aan de Commissie voor de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties in Genève, spreekt uit ervaring. In 1990 werd hij – zoon van de uitgever van de krant El Tiempo en journalist – acht maanden lang vastgehouden door drugsbaron Pablo Escobar, en moest hij toezien hoe twee van zijn medegijzelaars werden vermoord. In 2000 ontvluchtte hij het land tijdelijk nadat de FARC aankondigde hem te zullen vermoorden.

De vice-president is niet de enige in het kabinet van president Uribe met een persoonlijke agenda. De vader van de president werd door guerrillastrijders vermoord, de tante van een minister ontvoerd, twee broers van een andere minister eveneens. ,,Dat is representatief voor de rest van Colombia. Ontvoeringen hebben het land getekend.''

Santos vindt het met name onrechtvaardig dat buiten Colombia de regering-Uribe de schuld krijgt niets aan het probleem te doen. ,,Wij zijn niet degenen die mensen in de jungle vasthouden.'' De FARC eist in ruil voor de naar schatting 3.000 gevangenen de vrijlating van gevangen guerrillastrijders. ,,En die gaan echt niet als ze vrij zijn terug naar het oerwoud voor een beetje vogeltjes kijken.''

Hij vlecht zijn vingers om aan te geven dat in Colombia alles met elkaar is verbonden: guerrillastrijders, paramilitairen, drugs, ontvoeringen en geweld. De enige oplossing is alle symptomen op eenzelfde manier te bestrijden, met harde hand.

Daartoe riep president Uribe daags na zijn inauguratie de noodtoestand uit en werd een aantal burgerrechten opgeschort. Het leger kreeg speciale bevoegdheden en verdachten kunnen bijvoorbeeld zonder arrestatiebevel worden gearresteerd. Ook creëerde de regering een part-timeleger bestaande uit burgers. Zij werden bewapend om zich tegen de guerrillastrijders te kunnen verdedigen.

De aanpak heeft succes, zegt Santos. Het aantal ontvoeringen is met 20 procent gedaald, het aantal moorden, berovingen en drugsplantages eveneens. Het laatste is met name te danken aan het Amerikaanse `Plan Colombia', waarbij de VS het bespuiten van de coca-planten met gif financiëren. ,,En voor het eerst zijn het aantal mensen dat terugkeert naar Colombia groter dan het aantal mensen dat vertrekt'', glimlacht hij tevreden. Daarbij is het aantal deserteurs uit de guerrillabewegingen gestegen – met als negatief gevolg dat met name de FARC over is gegaan op het gedwongen recruteren van kinderen.

De steun voor het regeringsbeleid is groot. Tachtig procent van de Colombianen zegt achter Uribe te staan, maar elders maakt men zich zorgen. Zo zei vorig jaar juli de mensenrechtencommissie van de VN dat er in Colombia ,,grootschalige en systematische schendingen van de mensenrechten'' plaatsvonden en gaf 24 aanbevelingen om de situatie te verbeteren. Europese parlementariërs gaven vorige maand tijdens een bezoek van president Uribe aan dat zij diens antiterrorisme-maatregelen te ver vonden gaan. Ter verdediging zei Uribe dat ,,als u Hitler hier had en mensen waren opgesloten in een concentratiekamp, de buitenwereld u ook niet zou vragen om humanitaire akkoorden''. De Hitler van Uribe is de guerrillabeweging FARC.

,,Een zwakke staat kan de rechten van de mens niet beschermen. Een sterke staat wel'', zegt ook Santos. Hij hamert erop dat Colombia de oudste en meest stabiele democratie in Latijns Amerika is, met gedegen democratische instellingen. Alle maatregelen die door de regering zijn genomen zijn ,,binnen het kader van de grondwet'' en goedgekeurd zijn door het Congres. ,,Een gezaghebbende regering is niet hetzelfde als autoritaire.''