Het nieuwste snufje

Marco Borsato brengt zijn nieuwe werk uitsluitend op dvd uit. De verkoop van cd's daalt, de muziek-dvd heeft de toekomst.

Wie vandaag de dag een stereo-installatie wil kopen, wordt in de winkel meewarig aangekeken. ,,Een stereo-installatie?'', zegt de verkoper. ,,Misschien heb ik er achter nog een staan.'' Want stereo-installaties zijn passé. Men koopt tegenwoordig geen versterker en twee boxen. Men koopt een dvd-speler met een speciale tv en vijf speakers. De dvd-speler staat onder de tv, de boxen worden rondom in de kamer geplaatst. Dit is een `home theatre'.

Home theatres leveren in de hifi-branche nu zo'n zeventig procent van de omzet. Want net als eerder met de cd-speler en de computer heeft het Nederlandse publiek ook de dvd-speler massaal omarmd. Dit land is dol op snufjes. Wie bezit er nou geen dvd-speler? Misschien de enkeling die volhoudt dat cd-rom de toekomst heeft.

Nee, het wordt de dvd, met zijn gigantische opslagcapaciteit en doeltreffende compressietechniek. Op één schijfje passen moeiteloos een speelfilm plus extra's. De ouderwetse video had geen schijn van kans bij deze nieuwe vondst (betere beeldkwaliteit, gebruiksvriendelijker), en nu lijkt zelfs de audio-cd het af te gaan leggen tegen de muziek-dvd. De verkoopcijfers van het afgelopen jaar, die in februari bekend werden gemaakt, zeggen genoeg: de verkoop van cd's lag vijftien procent lager dan het jaar ervoor. Maar de omzet van de muziek-dvd sprong met negentig procent omhoog, van 45 miljoen tot 86 miljoen euro.

Let wel: een muziek-dvd kan uitsluitend in een dvd-speler worden gebruikt. Hij past niet in een reguliere cd-speler, of in de cd-speler in de auto.

De muziek-dvd heeft altijd geluid èn beeld. Muziek moet een visuele component hebben, wil er een dvd van gemaakt worden. Dat kan een verzameling clips zijn, of documentaire-achtige beelden. Maar de meeste muziek-dvd's worden gebruikt voor het vastleggen van een live-optreden. Daar leent de techniek van `surround' zich goed voor. Zoals je bij een film op dvd nu een vliegtuig van achter naar voren kan horen vliegen, zo hoor je bij een live-registratie op dvd het publiek om je heen klappen.

De muziekliefhebber ziet de voordelen. Want popconcerten zijn leuk, maar druk en rokerig. Bovendien klinken de liedjes bij het gemiddelde concert niet zo mooi als je thuis gewend was. De muziek-dvd biedt alles: goed zicht op de muzikanten, een kraakheldere geluidsweergave en de suggestie van gezelschap. Het surround-systeem kent bovendien extra attracties. De fans van Pink Floyd zien Roger Waters live op het podium, en horen achter zich het laatje van de kassa zachtjes open en dicht klappen tijdens het nummer `Money'. Op de live-dvd van The Bee Gees kun je met een beetje goeie wil zelfs horen dat Barry Gibb rechts staat en Maurice links, zo uitgesplitst is het geluid.

Daarbij hoort een kanttekening: door die bijzondere geluidskwaliteit lijkt een dvd natuurlijk juist niet op de ervaring van een live-concert. Het klinkt te mooi! Je waant je eerder bij The Bee Gees in de studio, terwijl ze het liedje `New York Mining Disaster 1941' staan op te nemen.

Zeperd

Het succes van de muziek-dvd is zo groot dat Marco Borsato het aandurfde om zijn nieuwe werk uitsluitend op dvd uit te brengen. Op Zien staan dertien liedjes met dertien bijbehorende filmpjes. De muziek is niet apart verkrijgbaar op cd, je wordt geacht beeld en geluid als geheel te ondergaan.

Met Zien heeft Nederland internationaal een primeur. Het is voor het eerst dat een artiest van naam zoiets doet. Borsato bedacht het project met zijn liedjesschrijver John Ewbank, zijn manager Paul Brinks en zijn platenmaatschappij Universal Music. Commercieel zal Zien geen zeperd worden. De winkels hebben al 260.000 exemplaren van de dvd besteld, waarvoor Borsato afgelopen woensdag drie keer een Platina Plaat uitgereikt kreeg. Uit die cijfers blijkt dat verkopers in ieder geval vertrouwen hebben in het experiment. Ter vergelijking: van Marco Borsato's laatste cd, Luid en Duidelijk (2000), ging het om ongeveer hetzelfde aantal.

Volgens Stef Collignon, directeur van Universal Music in Nederland, wilde Borsato een dvd maken omdat het `een medium met toekomst' is, terwijl de cd juist stagneert. Bovendien vond hij zijn liedjes beeldend genoeg om tot filmpjes te laten inspireren. Afgelopen woensdag, na de premiere van Zien in Amsterdam, noemde Borsato het een `revolutionair project': ,,Door muziek en beeld op deze manier te combineren zijn we onze tijd ver vooruit. Het begon met een droom van een dvd met dertien filmpjes en dertien liedjes. En het moesten geen clips worden, het moesten echte filmpjes zijn. Daarom wilden we werken met de beste regisseurs van Nederland.'' Dat werden Johan Nijenhuis (onder andere bekend van Costa), Dick Maas (Flodder), Matthijs van Heijningen jr. (commercial voor de Gouden Gids) en Theo van Gogh (Interview). Als de dvd een succes blijkt, zal de aanpak zeker navolging krijgen van collega's, zei Theo van Gogh: ,,Dan wil Rene Froger natuurlijk ook.''

Voor Universal Music is muziek en beeld een vanzelfsprekende combinatie: ,,Kijken naar muziek is heel normaal geworden'', zegt Stef Collignon. ,,Al sinds de introductie van de videoclip, natuurlijk.''

De platenmaatschappij had belangstelling voor een dvd van Borsato. ,,Met hem ben je van aandacht verzekerd. Niemand in Nederland haalt zijn schouders op als het om Marco gaat.'' Het maken van Zien kostte ongeveer 1 miljoen euro. Dat werd opgebracht door Universal en sponsor BelCompany. Als enige heeft BelCompany de puur muzikale versies van de liedjes van Zien op cd, en geeft deze als extraatje bij de aankoop van diverse artikelen. Voor de meeste popmuzikanten zijn zulke uitgaven niet haalbaar, zegt Collignon. ,,Daarom denk ik dat de dvd uiteindelijk niet de hele cd-markt zal overnemen. Het is gewoon te kostbaar.''

Illegaal kopiëren

Er zijn twee factoren die de huidige groeicijfers van de dvd en de neergang van de cd beïnvloeden. Ten eerste kan de dvd zo hard groeien omdat het medium nog `nieuw' is – de cd-markt liep in haar eerste jaren ook fantastisch. Ten tweede: de omzet van cd's daalt omdat veel mensen illegale kopieën maken of liedjes downloaden van internet. Dvd's zijn nog niet zo makkelijk te kopiëren.

Zou de platenindustrie daarom graag dvd's uitbrengen? ,,Het is natuurlijk een totaal absurde gedachte dat wij dvd's maken omdat die moeilijk te kraken zijn'', zegt Collignon. ,,Een dvd maken kost een godsvermogen. Kleding, grime, acteurs, geluidskwaliteit, kleurcorrectie, noem maar op. Dat doe je alleen als je er werkelijk in gelooft.''

Volgens mijn hifi-winkel in de buurt is de muziekindustrie wel degelijk op zoek naar veilige alternatieven voor de cd. Eens in de paar jaar komen de detailhandelaren en fabrikanten uit de hifi-branche bijeen op een conferentie in Malta. Daar worden de strategieën besproken die de hardware-branche moet volgen. Zal de consument in de toekomst op zijn computer naar muziek luisteren? Wil hij een home theatre, of toch liever een `multi-roomsysteem' waarbij je met `een regelpaneel' het hele huis van muziek kunt voorzien?

Eigenaar Rick Oldersom zegt dat het geen toeval is dat dvd-spelers inmiddels zo goedkoop zijn (een dvd-speler heb je nu voor onder de honderd euro. Een cd-speler kost minstens honderdvijftig euro). ,,Vergeet niet dat de grote platenmaatschappijen ook actief zijn in de apparaten-business. Sony heeft bijvoorbeeld een vinger in de pap bij platenmaatschappij Columbia; Sony maakt het apparaat en Columbia levert de software die je erop af kunt spelen. Dus markt-technisch moet er steeds worden gezocht naar goed te beveiligen software.''

Voor de dvd geldt dat binnenkort ook niet meer. Philips brengt nog dit jaar de `dubbellagig brandbare dvd' op de markt, met twee keer zoveel capaciteit als de opneembare dvd die nu al verkrijgbaar is. Thuisbranders kunnen weer aan de slag. ,,Maar het duurt altijd even voordat zo'n nieuw product tot de grote massa doordringt'', zegt Oldersom vergoelijkend. ,,De eerstkomende paar jaar kunnen de fabrikanten nog wel winst maken op dvd's.''