Glemp stapt op als Pools primaat

De Poolse katholieke kerk heeft gisteren een nieuwe leider gekozen die bekend staat als conservatief en anti-Europees. Aartsbisschop Jozef Michalik is de opvolger van kardinaal Jozef Glemp die na 23 bewogen jaren afscheid neemt als primaat van Polen.

De nu 74-jarige Glemp werd primaat in 1981, het jaar waarin het toenmalige communistische regime van generaal Jaruzelski de staat van beleg uitriep en de vrije vakbond Solidariteit bloedig het zwijgen oplegde. De kerkleider smeekte indertijd de bevolking zich niet te verzetten tegen het machtswoord van de generaal: ,,Ik vraag het u, desnoods op blote voeten en op mijn knieën.'' Hij kreeg als gevolg van die houding snel de bijnaam `kameraad Glemp', omdat hij volgens sommigen zijn nek niet durfde uit te steken tegen de communisten.

Glemp maakte als kerkleider de val van het communisme mee en treedt nu twee maanden voor Polens toetreding tot de Europese Unie af. Glemp heeft altijd reserves geuit over die toetreding. Hij vreest dat de Westerse moraal het geloof van de Poolse bevolking zal ondermijnen. Ongeveer 95 procent van de Polen is katholiek. Pas recentelijk is de kerk voor toetreding gaan pleiten.

Michalik (63), die gisteren tot Glemps opvolger werd gekozen, is aartsbisschop van Przemysl, vlakbij de Poolse grens met Oekraïne. De 101 aanwezige bisschoppen kozen de liberale aartsbisschop van het West-Poolse Poznan, Stanislaw Gadecki, tot vice-voorzitter van de bisschoppenconferentie. Gadecki is bekend om zijn inspanningen op het gebied van toenadering tussen de katholieke kerk en de internationale joodse gemeenschap. Zijn benoeming wordt algemeen gezien als een poging om Michaliks conservatisme wat tegenwicht te geven.

Glemp, die in de oorlog als dwangarbeider voor de Duitse bezetter moest werken, volgde in 1981 de legendarische kardinaal Stefan Wyszynski op, die in dat jaar stierf en wiens secretaris hij twaalf jaar lang was geweest. Hij is vaak gehekeld wegens zijn vermeende antisemitisme. Vooral in de tijd van de ruzies over het katholieke klooster bij Auschwitz speelden zijn aanstootgevende uitspraken – zo verweet hij `de joden' ,,het communisme en het alcoholisme'' naar Polen te hebben gebracht – hem parten.

Glemp speelde een bemiddelende rol tijdens de rondetafelconferentie in 1988 en 1989, waarin de communisten besloten hun macht te delen met de oppositie. Midden 1989 waren de halfvrije verkiezingen de eerste in Oost-Europa waarbij het machtsmonopolie van de communisten werd gebroken. Als gevolg daarvan kwam in dat jaar voor het eerst sinds eind jaren veertig in Oost-Europa een niet-communistische premier aan de macht, Mazowiecki.

In de jaren negentig vergrootte Glemp de greep van de kerk op de Poolse samenleving. De catechismus werd weer ingevoerd op Poolse scholen en abortus, dat tijdens het communisme was toegestaan, werd verboden.