Studenten moeten `leenangst' overwinnen

Staatssecretaris Nijs (Onderwijs) begon gisteren aan een rondreis langs collegezalen om met studenten te praten over de studiefinanciering.

,,Lenen is gewoon heel erg eng, dat doe je niet.'' `Leenangst' is een reëel verschijnsel onder studenten, dat werd gistermiddag wel duidelijk in een ontmoeting tussen staatssecretaris Nijs (Onderwijs, VVD) en studenten van de Hogeschool van Amsterdam. Onderwerp van gesprek was de studiefinanciering. Studenten kiezen eerder voor een bijbaan dan voor een lening, als aanvulling op hun basisbeurs. Nijs was na afloop nog niet helemaal overtuigd: ,,Ik weet niet in hoeverre het echt gaat om leenangst, en in hoeverre ze gewoon meer geld willen hebben van de overheid.''

Een heuse campagne heeft het ministerie van OCW er van gemaakt. `Nijs on tour' wordt aangekondigd op affiches en in advertenties. Gisteren begon de staatssecretaris, verantwoordelijk voor het hoger onderwijs, aan een rondreis langs negen collegezalen door het hele land. Komend najaar presenteert Nijs een voorstel voor een nieuwe opzet van de studiefinanciering, die meer rekening zal houden met individuele studietrajecten en internationalisering van het hoger onderwijs. Ter voorbereiding wil ze van studenten horen wat hun klachten en wensen zijn. In haar eentje staat ze voor de studenten, tegelijk gespreksleider en gesprekspartner. Haar eigen plannen blijven onbesproken.

De opkomst is matig, volgens studenten omdat de bijeenkomst pas laat werd aangekondigd. Zo'n zestig studenten zien het introductiefilmpje met meningen van studenten en van twee afgestudeerden: ex-minister Willem Vermeend en ex-hockeycoach Tom van 't Hek. Vermeend was voorzitter van de commissie die onderzoek deed naar mogelijkheden voor een nieuwe studiefinanciering. Van 't Hek blijkt niet echt een ervaringsdeskundige als het gaat om lenen (,,mijn ouders waren in de gelukkige omstandigheid dat ze mijn studie konden betalen''), maar vindt wel dat studenten bereid moeten zijn om in hun toekomst te investeren.

Dat vindt de staatssecretaris ook. In de confrontatie met de studenten presenteert ze zichzelf als `de overheid', en zo wordt ze ook bejegend. Een studente: ,,Mijn studie is ook een investering in Nederland. Als ik ga werken verdienen jullie de kosten weer terug door de belasting die ik ga betalen.'' Bijna alle studenten vinden dat de basisbeurs, nu 220 euro voor uitwonende studenten, omhoog moet. Nijs prikkelt ze met wedervragen. Moet de overheid jullie kamerhuur betalen? Jullie levensonderhoud? Of alleen de studiekosten? En als `wij' jullie studie betalen, wat mogen we dan van jullie verwachten? Dat je je studie afmaakt?

Als de discussie zich concentreert op het onderwerp lenen, verliest Nijs haar tot dan toe knap bewaarde neutraliteit. Wat er met de basis- en aanvullende beurs (de andere twee onderdelen van de huidige studiefinanciering) gebeurt, is nog onduidelijk, maar Nijs weet zeker dat ze het maximale leenbedrag wil verhogen. Ze verkoopt de verruiming als een gunst van de overheid, en zet alles in om ,,die typisch Nederlandse angst om te lenen'' te overwinnen.

Slechts twee studenten vindt ze aan haar zijde. Alex van der Hoeden (27), student commerciële economie, leent het maximale bedrag (450 euro per maand) bij de IB Groep en vindt die leenangst maar onzin. ,,Zo meteen verdien ik 30.000 euro per jaar, die studieschuld heb ik in één jaar afgelost.'' Nijs laat een ambtenaar de rest van de zaal gerust stellen. Aflossen mag over een periode van vijftien jaar, en bij een minimuminkomen volgt kwijtschelding. Nijs: ,,We hebben het over 45 euro per maand aflossen, dat vind ik echt te doen.''

Dat bedrag is het probleem niet, vindt Mirjam Nieuwenhoven (24), studente hogere informatica. ,,Ik wil niet beperkt worden in mijn keuzes na de studie. Door te lenen word je aan banden gelegd, want je moet kiezen voor een baan waar je 30.000 euro mee verdient. Ik wil in de non-profit sector gaan werken, en daar liggen de salarissen lager.'' Nijs: ,,Moet ik rekening houden met jouw voorkeur voor een baan waarbij je minder verdient dan een gemiddelde hbo'er?''

Zowel Mirjam als Alex waardeert het initiatief van Nijs. Alex: ,,Dit is de eerste keer dat ik een politicus tegenkom die om mijn mening vraagt.'' Wel denken ze dat er al meer is besloten over het nieuwe stelsel dan Nijs deed voorkomen. Dat ze daar niet over sprak, vindt Mirjam niet erg. ,,Dat zou van de discussietijd afgaan, dat moet je maar opzoeken op internet.'' Over hoeveel een student in zichzelf moet investeren, denken ze verschillend. Alex: ,,Ga nou niet doen alsof je hbo doet om schoonmaker te worden.''