De magie van Magna

Belinda Stronach – 37, mooi, alleenstaande moeder, directeur van Magna, een van Canada's grootste bedrijven – wil namens de conservatieven het land gaan leiden. Veel ervaring heeft ze niet. Is de frisheid van Belinda haar zwakte of haar kracht? Dit weekend beslist de partij of Belinda lijsttrekker wordt.

De Canadese zakenvrouw Belinda Stronach kan bogen op een indrukwekkend cv. Als president van Magna International, een van de meest succesvolle producenten van auto-onderdelen ter wereld, overzag ze de afgelopen drie jaar een gestage omzetstijging tot ongeveer 15 miljard dollar (12,3 miljard euro) aan afgeleverde componenten, van ruitenwissers tot bumpers en zittingen. De forse groei van het onderdelenimperium ging gepaard met een bijna-verdubbeling van de aandelenprijs aan de overigens lauwe Toronto Stock Exchange. Niet gek voor een alleenstaande moeder van 37.

Prestigieuze loftuitingen zijn Stronach dan ook niet vreemd. Het Canadese dagblad National Post riep de CEO van Magna, dat de `Grote Drie' Amerikaanse autofabrikanten tot zijn voornaamste afnemers rekent, uit tot de machtigste zakenvrouw van Canada. Het Amerikaanse zakenblad Fortune plaatste haar tweemaal achtereen op een tweede plaats van een ranglijst van de invloedrijkste zakenvrouwen buiten de Verenigde Staten. En het World Economic Forum in Davos bestempelde de fotogenieke auto-onderdelenmagnate als een van de ,,wereldwijde leiders van morgen''.

Canada kijkt dan ook met belangstelling toe nu Stronach haar lucratieve zakenbestaan heeft opgezegd om zich kandidaat te stellen voor een hondenbaan in de Canadese politiek: leider van de oppositionele Conservatieve Partij in de Canadese hoofdstad Ottawa. Ongehinderd door politieke ervaring hoopt ze dit weekend te worden gekozen tot partijleider van de nieuwe organisatie, het product van een fusie tussen twee partijen ter rechterzijde van de regerende Liberalen. Vervolgens hoopt ze op te klimmen tot premier van Canada, een van de rijkste industrielanden ter wereld, bij de parlementsverkiezingen dit jaar.

Stronach – Belinda voor haar aanhangers – werpt zich op als een nieuw type leider voor Canada, een dynamische ondernemer die van aanpakken weet. Ze bepleit een fiscaal conservatieve, zakenvriendelijke koers, met forse belastingverlagingen en versterking van het investeringsklimaat. Op haar trendy website, belinda.ca, is haar slogan: `Canada verdient beter' – dat wil zeggen, beter dan de pragmatische gematigdheid van de eeuwig regerende Liberalen. Maar, zo vragen Canadezen zich geïntrigeerd af, heeft Stronach inderdaad iets beters te bieden?

Haar kandidatuur is grotendeels gebaseerd op haar periode als CEO van Magna. Tegenover een balzaal vol nieuwsgierige zakenlieden in Toronto beproeft Stronach nog wat onwennig haar politieke vaardigheden. ,,Ottawa zou wel wat meer zakengevoel kunnen gebruiken bij het beheer van onze belastingdollars'', betoogt ze timide. Het publiek reageert met beleefd applaus. Ze heeft uitstraling, maar haar houterige spreekstijl doet meer denken aan een toespraak tot een aandeelhoudersvergadering dan aan een opzwepende politieke donderpreek.

Ravi Seethapathy, president van de Canadian Club in Toronto, een overwegend conservatieve vereniging, prijst haar aan als een frisse wind in de politiek. ,,Sommigen beschouwen dat als haar zwakte, anderen vinden dat juist haar kracht'', zegt hij, terwijl Stronach, in mantelpak en op naaldhakken, stralend handen loopt te schudden. ,,Ze brengt een buitengewoon succes in haar professionele leven mee naar de politiek.'' Sceptici werpen tegen dat ze dat succes, en haar positie als CEO, te danken heeft aan haar vader, Frank Stronach, de 71-jarige oprichter van het bedrijf en een van Canada's meest flamboyante ondernemers. Zij doen Belinda af als daddy's little girl die nog een hoop moet leren. ,,Ik vermoed dat haar zakenachtergrond veel minder voorstelt dan het lijkt'', zegt Stephen Clarkson, politiek econoom aan de Universiteit van Toronto. Hij wijst erop dat Belinda een universitaire opleiding liet schieten om bij Magna te beginnen. ,,De ervaring die ze meebrengt is niet genoeg om een zelfstandig leider te zijn.''

Zeker is dat het succesverhaal van Magna een inspirerende achtergrond vormt voor Belinda's politieke ambities. Vader Stronach emigreerde vijftig jaar geleden van Oostenrijk naar Canada met 40 dollar op zak, handvaardigheid en zakeninstinct. Hij voorzag dat de grote autoproducenten behoefte zouden krijgen aan betrouwbare bronnen voor goedkope onderdelen, zodat ze die niet zelf hoefden te maken. In 1957 begon hij met de productie van scharnieren voor zonnekleppen in een garage in Toronto. Hij bouwde zijn bedrijf uit tot een geavanceerd onderdelenimperium met ruim tweehonderd productiefaciliteiten en 75.000 werknemers, voornamelijk in Noord-Amerika en Europa.

Met name in de jaren negentig ontwikkelde Magna zich tot een van de grootste producenten van auto-onderdelen in Noord-Amerika, een groei die zich de afgelopen drie jaar voortzette met Belinda aan het roer. ,,Magna is zeer succesvol en buitengewoon winstgevend'', zegt een analist, die niet met naam wil worden genoemd. ,,Ze lopen voorop in de meeste dingen die ze doen en hebben een leidende positie in de Canadese industrie.''

De basis van Magna's succes is de almaar groeiende trend van outsourcing, waarbij autoproducenten componenten laten maken door toeleveranciers. Op die manier besparen ze productiekosten en kunnen ze investeringen in fabrieken voor bijvoorbeeld autozittingen overlaten aan bedrijven waarvan de werknemers niet in vakbonden zijn georganiseerd. ,,Outsourcing gaat steeds verder'', aldus de analist. ,,In sommige onderdelen, als interieurs, laten de autoproducenten bijna alles doen door anderen. Als onderdelenmakers betere producten tegen betere prijzen leveren, wordt een component vroeg of laat uitbesteed.''

Magna speelt op die trend in door bijna alle denkbare onderdelen te leveren aan de grote automakers. Dat gebeurt via zes vrij onafhankelijke divisies, die zich elk toeleggen op een bepaalde categorie componenten, van spiegels tot technische onderdelen voor motoren en transmissie. De divisies zijn er telkens in geslaagd om vooruit te lopen op de behoeften van de autoproducenten; eenvoudige productieprocessen hebben plaatsgemaakt voor geavanceerde technieken. Een voorbeeld daarvan is hydroforming, de bewerking van metalen platen met water onder hoge druk. Magna heeft dat proces niet uitgevonden, maar wel ontwikkeld. Het is nu goed voor ongeveer 1 miljard dollar aan omzet per jaar.

Zodoende heeft Magna gestage terreinwinst geboekt op het gebied van de toverwoorden in de onderdelenindustrie: content per vehicle – de gemiddelde waarde aan componenten van een leverancier op de totale jaarproductie aan auto's. In 2003 liep Magna's inhoud per voertuig in Noord-Amerika op tot een gemiddelde waarde van 530 dollar in elk van de 16 miljoen geproduceerde personenauto's. In Europa lag die waarde in elk van de 16,4 miljoen afgeleverde auto's op gemiddeld 332 dollar.

En de groei is er nog niet uit: waarnemers voorspellen dat de omzet van Magna in de komende drie jaar zal doorstoten van 15 naar 20 miljard dollar, voornamelijk doordat de inhoud per voertuig tussen nu en 2006 naar verwachting zal oplopen tot zo'n 700 dollar in Noord-Amerika en 500 dollar in Europa. ,,Magna blijft goed gedijen in de uitdagende auto-industrie'', aldus Vince Galifi, financieel directeur van Magna, bij de presentatie van de jaarcijfers van 2003. Hij wijst onder meer de productie van geavanceerde componenten aan als een bron van verdere groei, mede door ,,de trend naar toenemende uitbesteding van aandrijfsystemen''.

Belinda Stronach wil graag een kans om de Magna-magie uit te besteden aan het hele land. Ze heeft zich in haar politieke visie laten inspireren door de prikkelende bedrijfscultuur bij Magna, waarvan de beginselen zijn vastgelegd in een werknemershandvest. Dit document, bijgenaamd de `Magna Carta', bevat waarden als gelijke behandeling, eigen initiatief en verantwoordelijkheid, en helpt Magna om vakbonden buiten de deur te houden. Werknemers worden aangemoedigd aandelen te kopen in het bedrijf, zodat ze meedelen in de winst. De gedachte is dat dit motivatie en productiviteit bevordert.

Wat Stronach betreft moet heel Canada worden `gemagnatiseerd' met dergelijke ideeën. ,,Canada moet wereldwijd kunnen concurreren'', zegt ze bij een debat met haar twee rivalen om het Conservatieve partijleiderschap, tot gejuich van een groep jonge aanhangers die ,,Belinda! Belinda!'' scanderen. ,,Ik weet hoe dat moet. Ik ben erg trots op mijn periode bij Magna. In die tijd hebben we 3.000 banen geschapen.''

De meningen zijn echter verdeeld over de vraag of Belinda Stronach een wezenlijke rol heeft gespeeld bij het fenomenale succes van het bedrijf. Sommigen wijzen haar kleinerend van de hand als `Magna Spice', een verwijzing naar de Spice Girls. Aanhangers van Stronach werpen tegen dat dergelijke typeringen het resultaat zijn van seksisme. De zakenwereld zou niet kunnen accepteren dat een vrouw met het uiterlijk van een supermodel succes kan boeken in de top van de auto-industrie.

Kenners van de onderdelenbranche wijzen op de gedecentraliseerde structuur van Magna bij hun beoordeling van de rol van Stronach. ,,Elke divisie heeft een eigen, sterke president'', zegt Eric Reguly, zakencolumnist bij het Canadese dagblad The Globe and Mail. ,,Magna geeft deze bestuurders financiële prikkels om goed te presteren, hun eigen markt te vinden, producten te ontwikkelen en samen te werken met de automakers. Dus hoewel Belinda het vrij goed heeft gedaan als CEO, zou je ook kunnen zeggen dat, als ze er niet was geweest, het bedrijf wellicht even goed zou hebben gepresteerd.''

Gevraagd naar haar rol bij Magna door deze krant benadrukt ook Stronach zelf het teamprincipe: ,,Tot degelijk leiderschap behoort dat je in staat bent een goed team op te bouwen en zorgt voor een open omgeving waarin ideeën kunnen vloeien. Magna wordt bestuurd door een ploeg waar ik trots op ben. Het bedrijf is in handen van een uitstekend bestuursteam.''

In de praktijk breekt haar gemis aan politieke ervaring haar echter regelmatig op wanneer het erop aankomt zakenprincipes te vertalen in concrete beleidsposities. ,,Canada moet een grotere economische taart bakken'', is een van haar weinig uitgewerkte deviezen. Gelukkig voor haar weet ze zich omringd met mannelijke oud-politici die haar maar wat graag bijstaan met politieke raad. Zo wordt ze, tot vreugde van de roddelpers, geregeld op de golfbaan gesignaleerd in het gezelschap van de Amerikaanse oud-president Bill Clinton.

Het valt te betwijfelen of de Conservatieven van Belinda's leiderschapsdiensten gebruik willen maken. Met name sociaal-conservatieve partijleden zouden wel eens bedenkingen kunnen hebben bij haar privé-leven. Stronach is twee keer gescheiden. Haar eerste echtgenoot, Donald Walker, de vader van haar twee kinderen, was haar voorganger als CEO van Magna en is nu president van Magna-dochter Intier. Haar tweede man is Johann Olav Koss, de oud-schaatskampioen uit Noorwegen.

Eén ding is zeker: er is voorlopig geen weg terug naar haar pluche miljoenenbaan als CEO van Magna. Aandeelhouders zouden zich afvragen of Belinda wel opgewonden raakt van bumpers en achteruitkijkspiegels. Mocht het partijleiderschap aan haar voorbijgaan, dan zal ze straks het ,,vernederende'' werk moeten doen van een doorsnee Lagerhuislid, zegt Clarkson. ,,Ze zal zichzelf in haar eentje moeten bewijzen. Misschien is dat wel het beste voor haar. Met haar naamsbekendheid zou ze op den duur kunnen uitgroeien tot een formidabele kandidaat.''