Bouwfraude tot achter de voordeur en in de meterkast

De bouwfraude speelde zich af tot achter de voordeur. Opdrachten voor de plaatsing van nieuwe watermeters werden vooraf stiekem werden verdeeld.

Water speelt een hoofdrol in de schaduwboekhouding van aannemers- en installatiebedrijf J. Baas uit Waddinxveen. Het bedrijf, dat kabels, leidingen en riolen aanlegt (onderdeel van bouw- en techniekconcern TBI-holding), was structureel betrokken bij verboden vooroverleg over opdrachten van Duinwaterbedrijf Zuid-Holland, Waterbedrijf Europoort, gemeentelijk waterbedrijf Amsterdam, Waterleiding Maatschappij Limburg, Waterbedrijf Gelderland en, onder meer, Waterbedrijf Noord-West Brabant.

Het bouwen van pompstations, het leggen van persleidingen en riolen, en complete wateronthardings- en waterzuiveringsinstallaties over al die opdrachten had het bedrijf met de `concurrentie' vooraf overleg. Dat gebeurde vlak voordat de bedrijven hun prijs indienden tijdens de aanbestedingsvergaderingen van de waterbedrijven.

De bouwfraude strekte zich uit tot de achter de voordeur, bewijst de schaduwboekhouding. Grote opdrachten voor de plaatsing van watermeters in woningen zijn heimelijk verdeeld. Zo tekende Baas vier jaar geleden in op opdrachten van het waterleidingbedrijf van de gemeente Amsterdam. De hoofdstad heeft, net als bijvoorbeeld de regio Rotterdam, honderdduizenden woningen zonder watermeter. De waterrekening was altijd gebaseerd op de grootte van een woning. Hoe groter het huis, hoe hoger de waterrekening. Omdat het redelijker is om naar verbruik af te rekenen, lopen er sinds eind jaren negentig kostbare projecten in de grote steden om alle woningen van watermeters te voorzien.

Zo ook in Amsterdam. In december 2000 werden aannemers en installateurs door het gemeentelijk waterbedrijf gevraagd prijsopgave te doen voor de eerste fase van het watermeterproject. De opdracht ging naar Baas, die als goedkoopste (1,2 miljoen euro) uit de bus kwam.

Ook de tweede fase, in de wijk Zeeburg, werd aanbesteed door het waterbedrijf. Opnieuw kwam bij het openen van de enveloppen Baas als goedkoopste (725.000 euro) uit de bus. Maar na de twee projecten besloot de gemeente geen nieuwe opdrachten aan Baas te gunnen. De kwaliteit van het geleverde werk was, volgens de gemeente, beneden de maat.

Nieuwe aanbestedingsprocedures, om het watermeterproject aan andere bedrijven te gunnen, liepen daarna spaak. Volgens de gemeente waren de laagste offertes telkens veel duurder dan begroot. Sindsdien voert het gemeentelijk waterbedrijf het project in eigen beheer uit.

De nu opgedoken schaduwboekhouding van Baas werpt een nieuw licht op de aanbestedingen in Amsterdam: ze waren doorgestoken kaart. De negen bedrijven die aan de eerste fase meededen, en de vijf van de tweede aanbesteding, kwamen vooraf heimelijk bijeen. Dat valt op te maken uit de documenten. De schaduwboekhouding vermeldt het bedrag waarvoor Baas als laagste zou inschrijven en vermeldt: NBM+VSH+HS mee met Baas! De afkortingen verwijzen naar de overige inschrijvers.

Diezelfde inschrijvers Baas, NBM Leidingbouw (NBM) en onder meer Visser & Smit Hanab (VSH) waren twee jaar eerder betrokken bij een aanbesteding van het Waterbedrijf Europoort (WBE), het nutsbedrijf van gemeenten in de regio Rotterdam.

In de regio Rotterdam moesten eind jaren negentig 365.000 nieuwe watermeters worden aangesloten. Het tienjarig contract goed voor bijna 150 miljoen euro ging in 1998 in zijn geheel naar de laagste inschrijver, het bedrijf Meter 365 BV. Dat is een dochteronderneming van Eneco Energie, waarvan de aandelen in bezit zijn van zeventig Nederlandse gemeenten. De 150 miljoen euro lag volgens het waterbedrijf ,,beduidend hoger'' dan de raming van WBE zelf.

Na de aanbesteding gebeurde er iets dat ,,de wenkbrauwen deed fronsen'' bij Waterbedrijf Europoort, zegt een WBE-woordvoerder. Meter 365 BV liet de opdracht uitvoeren door de bedrijven die even daarvoor, bij de aanbesteding, een hogere prijs (5 tot 10 procent duurder) hadden ingeleverd: Baas, NBM en Visser & Smit Hanab.

Volgens de WBE-woordvoerder is inmiddels duidelijk dat de bemetering ,,aanzienlijk duurder'' uitpakt dan de aanvankelijke 150 miljoen euro. Oorzaak zijn ,,aanzienlijke kosten voor extra werk''. Het project wordt tientallen miljoenen duurder.

Meter 365 BV, de dochter van Eneco Energie, zegt niets te weten van prijsafspraken of vooroverleg. Baas geeft geen commentaar. Of de aanbesteding van het Waterbedrijf Europoort doorgestoken kaart was, daarover biedt de schaduwboekhouding van Baas geen uitsluitsel. Voor het plaatsen van de watermeters in de regio Rotterdam richtten Baas en zijn collega's namelijk een gelegenheidsbedrijf op: Metercom VOF. Omdat Metercom zich beperkt tot dit project deed het niet mee aan illegaal vooroverleg over andere opdrachten, en ontbreekt de naam in de schaduwboekhouding.

Als er géén prijsafspraken gemaakt zijn voor de miljoenenopdracht van het WBE zou dat een unicum zijn. De schaduwboekhouding maakt immers duidelijk dat de prijsafspraken allesomvattend waren, en dat iedereen er aan meedeed.

Zo is gedetailleerd vastgelegd hoe dezelfde bedrijven verboden vooroverleg hadden over andere opdrachten van het Waterbedrijf Europoort. Bijvoorbeeld over de tarieven die gehanteerd werden voor `in-situ cementeren'. De boekhouding vermeldt ook afspraken over opdrachten als `afsluiterkoppen verwisselen' en `brandkranen maken'.

Waterbedrijf Europoort wil nu een ,,diepgaand onderzoek'' naar de gang van zaken rond het meterproject. Daarbij hoort, vindt Tweede-Kamerlid M. Vos (GroenLinks), oud-voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid, ook de rol van Eneco Energie.

De ironie wil dat uit de schaduwboekhouding van Baas blijkt dat Eneco Energie, net als andere energiebedrijven, zelf jarenlang slachtoffer was van bouwfraude. Dezelfde ondernemingen, naar wie Eneco in Rotterdam de meteropdracht doorsluisde, voerden ook stiekem vooroverleg als het om opdrachten van het energieconcern ging.

WWW.NRC.NL dossier bouwfraude