Als Fidel wil, is mijn man morgen vrij

In Cuba werden een jaar geleden 75 kopstukken van de dissidentenbeweging opgepakt. De oppositie is de klap nog lang niet te boven. ,,Fidel is onze eigenaar.''

Van het balkonnetje van haar appartement in een van de talrijke verwaarloosde straten van Havana kan Blanca Reyes ze zo aanwijzen. Daar, die twee buurvrouwen die daar links wonen, de man naast haar op nummer 460 en de tegenover haar huis zetelende president van het buurtorgaan Comité ter Verdediging van de Revolutie. Mede op grond van hun getuigenverklaringen zit haar 58-jarige echtgenoot, de journalist en een van de beste dichters van Cuba Raúl Rivero, een langdurige gevangenisstraf uit.

Blanca Reyes (56) kijkt de klikkende buren niet meer aan, maar echt haatdragend is ze ook niet. Stumpers zijn het. ,,Marionetten in handen van het wrede Cubaanse bewind. Mensen van een laag niveau, die gebruikt zijn om de kritische stem van mijn man het zwijgen op te leggen.''

Vandaag wordt over de hele wereld herdacht dat het een jaar geleden is dat Raúl Rivero en 74 andere Cubaanse journalisten, mensenrechtenactivisten en schrijvers werden gearresteerd. Twee weken na zijn arrestatie werd Rivero, in een proces dat zeven uur duurde, veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf. Ook de andere dissidenten kregen celstraffen, tot maximaal 28 jaar.

Blanca hoopt dat het buitenland druk blijft uitoefenen op de Cubaanse president om de gevangen dissidenten vrij te laten. ,,Er gebeurt in dit land niets zonder dat hij het beslist. Als hij het wil, is Raúl morgen vrij. Fidel is onze eigenaar.''

Blanca mag haar man gemiddeld iedere twee maanden bezoeken in een gevangenis 460 kilometer ten oosten van Havana. ,,Het leven is er zwaar, het eten te vies om te beschrijven'', vertelt ze in de woonkamer, waar de 84-jarige moeder van Raúl schommelt voor de tv. Vandaar dat ze haar man iedere keer het maximale gewicht van 15 kilo aan hulpgoederen brengt: van tandpasta tot gebakken vlees. Het helpt matig. ,,Raúl woog 121 kilo, nu na een jaar nog maar 87.''

Rivero en trawanten zijn volgens de communistische regering huurlingen. De `zogenaamde dissidenten' hebben door contacten te onderhouden met vertegenwoordigers van de `imperialistische Amerikaanse vijand' de integriteit en de onafhankelijkheid van de Cubaanse staat aangetast. ,,Deze Cubanen lieten zich in de vuile oorlog die de VS tegen Cuba voeren gebruiken als vijfde colonne. Dat is onacceptabel'', zegt René Mujica, topdiplomaat op het Cubaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Die Cubaanse aartsvijand houdt kantoor in een kolossaal nieuwbouwcomplex aan de boulevard van Havana. Om de Amerikaanse vertegenwoordiging te bereiken moet de bezoeker eerst een ondervraging doorstaan van Cubaanse militairen die, zo'n veertig man sterk, het gebouw dag en nacht omsingeld houden. ,,We worden permanent gevolgd en afgeluisterd'', zegt een hooggeplaatste Amerikaanse regeringsfunctionaris in het gebouw. De functionaris, die niet met naam genoemd wenst te worden, zet eerst een cd van de Ierse popgroep U2 op om te verhinderen dat onbevoegden van buitenaf meeluisteren naar het gesprek.

,,De arrestaties zijn heel erg schadelijk geweest voor de dissidentenbeweging. De belangrijkste leden zijn in Cuba vrijwel allemaal opgepakt'', zegt de Amerikaanse. Na maanden van totale stilte melden zich inmiddels weer nieuwe dissidenten bij de vertegenwoordiging, ,,maar het is lang niet meer zoals het was'', aldus de Amerikaanse functionaris.

Doordat de processen tegen de 75 achter gesloten deuren plaatshadden, werd nooit duidelijk welke bewijzen er tegen hen bestonden. Maar het Cubaanse bewind heeft inmiddels een boek laten uitbrengen – De Dissidenten – waarin staat hoe de `samenzweerders' te werk gingen.

Ze lieten zich fêteren door Amerikaanse diplomaten en kregen steun in de vorm van boeken, brochures, donaties en radiootjes. Het bewijsmateriaal tegen de verdachten werd onder andere verzameld door twaalf geheime agenten die, poserend als journalist en activist, in de dissidentengroepen waren geïnfiltreerd.

In dit deel van de wereld is de Koude Oorlog niet voorbij. ,,Totaal belachelijke beschuldigingen'', zegt de Amerikaanse diplomaat. ,,Er gebeurt hier niets illegaals. We doen niets anders dan het verstrekken van informatie, zoals onze ambassades dat over de hele wereld doen''. Dat hierdoor 75 Cubanen achter de tralies verdwenen, acht ze verschrikkelijk maar het lijdt niet tot een schuldgevoel. ,,We gaan niet paternalistisch doen. Het is altijd de weloverwogen keuze van Cubanen geweest om met ons contact te zoeken. Wij nodigen nooit iemand uit die niet eerst te kennen heeft gegeven onze hulp te zoeken'', aldus de diplomaat.

Dat dissidentenbeleid is door de arrestaties niet veranderd. Cubanen kunnen op de Amerikaanse vertegenwoordiging bijvoorbeeld nog steeds gratis internetten, een activiteit die voor gewone Cubanen onbetaalbaar is omdat internetgebruik in dollars moet worden betaald. ,,Hier kunnen ze zonder controles hun gang gaa.'' De Cubaan mag in het Amerikaanse kantoor alleen geen spelletjes spelen op het internet, gokken of porno bekijken. ,,Ze mogen ook geen bruid zoeken via het internet.''

Om de Cubaanse dissidentenbeweging te steunen en om Raúl Rivero te eren, maakte UNESCO, de culturele organisatie van de VN, vorige maand bekend dat de dichter/journalist een prijs krijgt wegens zijn jarenlange inzet voor onafhankelijke journalistiek en persvrijheid. Zijn echtgenote is druk bezig met de aanvraag van een uitreisvisum om op 3 mei tijdens een ceremonie in Belgrado de prijs (25.000 dollar) namens haar man – die zelf hoogstwaarschijnlijk zijn cel niet zal mogen verlaten – in ontvangst te kunnen nemen.

,,De vrouwen van de dissidenten zijn nu de stem van het verzet'', zegt Blanca Reyes. Daarom verzamelen de echtgenotes zich tegenwoordig iedere zondag in de Santa Rita kerk in de chique buitenwijk Miramar. Na afloop houden ze, in navolging van de Argentijnse Dwaze Moeders, een stille mars. ,,De politieke politie heeft ons gezegd te stoppen met het protest omdat het beledigend is voor Fidel die in deze buurt woont. Maar we gaan gewoon door''.

Er bestaat een kans dat Cuba Rivero laat vertrekken naar Belgrado als hij belooft nooit meer terug te keren. Hij zou dan de laatste zijn van tien Cubaanse intellectuelen die in 1991 in een open brief Castro om hervormingen en vrijlating van politieke gevangenen vroegen en vervolgens één voor één gedesillusioneerd het land verlieten. Maar haar man laat zich niet verwijderen, voorspelt Blanca. ,,Hij houdt van het Cubaanse leven. Raúl is heel charismatisch, heel sympathiek. Muy Cubano, dat is de beste omschrijving''.

Het Cubaanse bewind herdenkt vandaag op geheel eigen wijze de gebeurtenissen van een jaar geleden. In de rechtbank van Havana begint een proces tegen drie mannen die gevangenisstraf riskeren wegens de beschuldiging opruiende, contrarevolutionaire leuzen te hebben geroepen.