`Wij waren altijd al tegen de oorlog in Irak'

De storm van kritiek die in de VS opstak na de aankondiging van het terugtrekken van de troepen in Irak, heeft in Spanje nog niet geleid tot een fel debat. Zelfs de verslagen kandidaat van de conservatieve partij, Mariano Rajoy, zei gisteren dat niet Irak, maar de onrust die was ontstaan in de nasleep van de aanslagen de doorslaggevende factor zijn geweest bij de donderende verkiezingsoverwinning van de socialisten.

De vraag over een overwinning voor het terrorisme wordt door veel Spanjaarden beantwoord door te wijzen op de protesten van een jaar geleden waarin de oorlog tegen Irak door het overgrote deel van de bevolking werd afgewezen. Men zag er een niet-legale oorlog in, die niets met de strijd tegen terreur te maken had. Maar nu islamitische terreurgroepen de oorlog in Irak noemen als reden voor de aanslagen, komt de vraag met een bochtje terug: is de terugtrekking een concessie aan de terreur?

,,Ik ben bang van wel, helaas'', meent Pedro Schwartz, econoom en adviseur van de conservatieve partij. ,,De boodschap aan Al-Qaeda is duidelijk: een of twee aanslagen en je krijgt je zin.'' Ook Schwartz erkent dat er een diepere onderstroom in het electoraat gaande was die los staat van de directe reactie op de aanslagen. ,,Er was natuurlijk een grote weerzin tegen die oorlog en in zijn algemeenheid met de stijl van regeren van premier Aznar. Zelfs in de conservatieve partijgelederen. Zoals met een naderende storm: er zat elektriciteit in de atmosfeer.''

Maar Schwartz en met hem velen zijn ervan overtuigd dat de Partido Popular gewonnen had als de aanslagen er niet waren geweest. De regering heeft de crisissfeer echter onhandig aangepakt door niet gezamenlijk met de oppositie naar buiten te treden, meent Schwartz. Vooral de aanhoudende aanwijzing van ETA als de dader was niet slim, al weet hij zeker dat er bij de informatieverstrekking niet gelogen is. De publiciteitscampagne van de linkse media hebben volgens hem een prerevolutionaire sfeer geschapen.

Schrijfster Rosa Montero, die wekelijks in haar columns in het dagblad El País de Spaanse samenleving onder de loep neemt, is blij dat de conservatieve partij het veld geruimd heeft, al vindt ze de zege van de socialisten nu te groot. Niettemin erkent ze dat het terugtrek-besluit als een gedeeltelijke overwinning kan worden opgevat. ,,Ik hoop dat de sfeer die nu heerst de aanpak van het terrorisme zal veranderen. Zeker op Europees niveau.'' Nu hangt volgens haar de schaduw van de aanslagen te nadrukkelijk boven het verkiezingsresultaat. Terreur is niet nieuw in Spanje, zo zegt zij. ,,Helaas is het een verschijnsel waar wij door de ETA goed op voorbereid zijn.'' En dat de moslimterreur keihard aangepakt moet worden, daarvan is zij eveneens overtuigd. Of angst een zekere rol heeft gespeeld bij de verkiezingsuitslag sluit Montero echter niet uit.

Het dilemma is: wat te doen na de terreurdaad van afgelopen donderdag als de winnende partij zo duidelijk het terugtrekken van de troepen in zijn verkiezingsbeloftes heeft staan? Een besluit dat al veel ouder is en in zijn essentie juist te maken heeft met de overtuiging dat de aanpak van de Islamterreur niet gediend was met deze oorlog. ,,Een moeilijke vraag, zegt Montero. ,,Alle besluiten over Irak hadden negatieve gevolgen gehad.'' Pedro Schwartz heeft minder twijfels. Zapatero had zijn partij moeten trotseren en de belofte over Irak in de koelkast moeten zetten.

Heeft Spanje, een land dat al veertig jaar de terreur van de ETA trotseert, zijn stem veranderd uit angst en lafheid? Schwartz meent van niet. ,,Appeasement is een beter woord. Het is het geloof dat de vijand een rationeel en normaal mens is met wie valt te praten. Het is als met Chamberlain, die zijn paraplu inzette als wapen. Maar de boodschap is nu: als je maar hard genoeg toeslaat, krijg je je zin.''