VS puzzelen met raadsel van arbeidsmarkt

De uitblijvende banengroei in de VS weerhoudt de Amerikaanse centrale bank er voorlopig van haar rente te verhogen. Of is het medicijn van de extreem lage rente juist de oorzaak van de kwaal?

Geen nieuws is goed nieuws. Zo reageerden de financiële markten gisteravond en vanmorgen op het besluit van de Amerikaanse centrale banken om de geldmarktrente onveranderd te houden op 1 procent. De Federal Reserve Board hield vol `geduldig' te kunnen zijn bij het monetaire beleid, schroefde zijn karakterisering van de Amerikaanse economie terug van `fors' naar `stevig'. En veranderde zijn schets van de arbeidsmarkt: ,,Hoewel het banenverlies terugloopt, loopt het aannemen van nieuwe werknemers achter.''

Analisten waren vanmorgen unaniem in hun overtuiging dat er ook bij de eerstvolgende Fed-vergadering in mei ook geen renteverhoging komt, en een groeiende meerderheid denkt zelfs dat de eerstvolgende stap omhoog pas in 2005 zal worden gezet.

Op het eerste gezicht is dat vreemd, zo gaf Fed-voorzitter Greenspan onlangs ook zelf toe. De economie groeit dit jaar naar verwachting met minstens 4 procent. Een rente van slechts 1 procent hoort daar eigenlijk niet bij. Er komt een moment, zei Greenspan, dat de rente toch naar een `neutraal' punt zal moeten stijgen.

Dat die stap nu niet genomen wordt, ligt voor een deel aan de lage inflatie in de VS. De Fed, als bewaker van de prijsstabiliteit in de VS, is er nog maar nauwelijks aan toe de risico's voor een stijging van de inflatie even groot in te schatten als het risico voor deflatie – het structureel dalen van de prijzen dat driekwart jaar geleden nog dé angstfactor was. Op de manier waarop Amerikanen hun kerninflatie meten bedraagt die nu rond de 1 procent.

Belangrijker nog dan inflatie is evenwel de ontwikkeling van de werkgelegenheid. De schok van begin deze maand was nog groot, toen bleek dat er in februari maar 21.000 banen waren bijgekomen, en dat dan alleen nog in overheidsdiensten. Per maand zijn er minstens 100.000 banen extra per maand nodig om nieuwe toetreders tot de arbeidsmarkt op te kunnen vangen.

Het uitblijven van banengroei is, met de presidentsverkiezingen in november in aantocht, politiek dynamiet. Al met al komt het banenverlies, zo benadrukt de Democratische presidentskandidaat Kerry, op 2,2 miljoen sinds de Amerikaanse president Bush begin 2001 zijn termijn begon. Enkel al om nieuwe toetreders tot de arbeidsmarkt op te vangen zouden er sindsdien volgens de Duits-Brits-Amerikaanse zakenbank Dresdner Kleinwort Wasserstein binnen één presidentstermijn 5 miljoen banen moeten bijkomen. De aantijging van Democratische kant is niet helemaal eerlijk, omdat Bush zijn termijn begon in een recessie, en er de aanslagen in New York nog overheen kreeg. Maar feit is, zoals in bijgaande grafiek wordt geïllustreerd, dat in voorgaande recessies de arbeidsmarkt rond deze tijd al lang was hersteld.

Wat veroorzaakt dit atypische gedrag van de arbeidsmarkt? Macro-economen wijzen op de ongewoon snelle toename van de productiviteit in de VS, die over de wat langere termijn nu meer dan 4 procent bedraagt. Daardoor kan de productie fors toenemen, terwijl er evenveel werkers voor nodig zijn. De VS zijn in die lezing in feite het slachtoffer van hun eigen succes. In het politieke debat speelt ook de discussie over het verdwijnen van Amerikaanse banen naar lagelonenlanden als India en China.

De Federal Reserve, die niet alleen prijsstabiliteit maar ook het bevorderen van de werkgelegenheid als taak heeft, reageert op de slechte arbeidsmarkt met het voorlopig laag houden van de rente om de economie te stimuleren. Dat lijkt voor de hand te liggen, maar econoom Stephen Jen van de zakenbank Morgan Stanley draait de zaken volledig om.

De extreem lage rente die de Fed hanteert, stelt Jen, maakt investeringen in productiemiddelen extra aantrekkelijk. Dat veroorzaakt een preferentie bij bedrijven om te investeren in kapitaalgoederen in plaats van arbeid. Lonen passen zich, ook in de VS, niet erg makkelijk naar beneden aan. Op die manier draagt de buitengewoon soepele rentepolitiek van de Amerikaanse centrale banken er zelf toe bij dat de werkgelegenheid in de VS maar niet wil aantrekken. En in plaats dat China en India aan Amerikaanse banen trekken, duwen de Amerikanen zelf hun banen naar buiten.

Ironisch genoeg zou volgens deze lezing niet een blijvend lage rente, maar een renteverhoging het recept zijn om de werkgelegenheid te doen toenemen. Ten koste, geeft Jen toe, van enige economische groei. Of deze lezing ooit doorbreekt bij het aanpakken van het Amerikaanse werkgelegenheidsprobleem is de vraag. Maar naarmate de kwestie hardnekkiger en mysterieuzer wordt, zal de Federal Reserve gedwongen worden ook wat meer buiten de gangbare paden te denken.