Vooral verbale solidariteit voor Bush

Balkenende heeft president Bush geen toezeggingen gedaan over verlenging van de missie in Irak. PvdA-leider Bos, die nu tegen een langer verblijf is, loopt volgens de premier ,,vooruit op de discussie''.

Nee, verzekerde premier Balkenende gisteren na zijn bezoek aan president Bush. Hij had in het Witte Huis geen enkele toezegging gedaan omtrent een langer verblijf van Nederlandse troepen in Irak. Sterker nog, Bush had er niet eens om gevraagd, want hij wist dat kabinet en Tweede Kamer er eerst zelf nog nader over willen spreken.

,,De premier heeft thuis nog wat kwesties af te handelen'', beaamde Bush met een lichte glimlach voor het knappend haardvuur in zijn Oval Office. Al zei hij het niet, het was de Amerikaanse president natuurlijk liever geweest als de Nederlandse premier alvast een half jaar had bijgetekend voor Al Muthanna. Vooral nu de nieuwe regering in Spanje, na de bloedige aanslagen van vorige week donderdag in Madrid, dreigt haar contingent uit Irak terug te trekken.

Het beste wat Balkenende de Amerikaanse president gisteren had te bieden was verbale solidariteit in de strijd tegen het terrorisme. ,,We moeten schouder aan schouder staan'', constateerde de premier plechtig. Later vertelde hij Nederlandse journalisten nog dat het niet goed zou zijn als de internationale gemeenschap Irak nu ,,in de steek'' zou laten. Bush zelf koos voor gespierdere taal. ,,Zij (de terroristen, red.) proberen onze wilskracht te breken'', stelde Bush. ,,Ze zullen nooit de wilskracht van de Verenigde Staten breken.'' Bush omschreef Irak als ,,een front in de oorlog tegen het terrorisme''.

Balkenende distantieerde zich van die terminologie. Uitdrukkelijk wees hij de Nederlandse pers er op dat hij juist de kwesties van Irak en het terrorisme zoveel mogelijk van elkaar probeert te scheiden. Het woord `oorlog' neemt de premier zo min mogelijk in de mond. Hij geeft de voorkeur aan het wat vriendelijker klinkende `strijd'.

Had Balkenende bij zijn vorige bezoek aan Bush in september het geluk dat de Amerikanen toen voor het eerst in lange tijd toenadering zochten tot de Verenigde Naties, gisteren was het internationale tij minder gunstig. Nu het er steeds meer op lijkt dat Al-Qaeda Spanje met bloedige aanslagen heeft willen straffen voor zijn steun aan het Amerikaanse Irak-beleid, klinkt zowel in Spanje als daarbuiten de twijfel over deze opstelling luider. Krijgen ook andere landen, die het Amerikaanse Irak-beleid steunen, nu terroristische aanslagen te verduren, is de prangende vraag.

Ook in Nederland neemt het verzet tegen de huidige coalitie in Irak toe. Eind vorig jaar stemden SP en GroenLinks al tegen een verlenging van de Nederlandse missie in Zuid-Irak tot juli 2004 en nu heeft de leider van de grootste oppositiepartij PvdA deze week geopperd dat Nederland zich na juli moet terugtrekken. Bovendien werd gisteren tijdens het bezoek van Balkenende aan Washington bekend dat er ten zuiden van Bagdad een Nederlandse ingenieur was doodgeschoten. Het is de eerste Nederlandse dode bij het conflict in Irak.

Balkenende hield na het overleg met Bush en later in New York met VN-secretaris-generaal Kofi Annan de kaarten tegen de borst. ,,Ik hecht aan grote zorgvuldigheid'', aldus de premier, die verder niets wilde loslaten over de inhoud. De gesprekken leidden volgens hem slechts tot ,,gedachtenvorming''. In alle rust zullen Balkenende en de rest van het kabinet, zo zei hij, binnenkort een eigen besluit nemen. Wel zei hij dat PvdA-leider Bos ,,vooruit loopt op een discussie die nog moet worden gevoerd''.

Balkenende en minister Bot (Buitenlandse Zaken) maakten gisteren duidelijk dat ze een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over Irak zouden verwelkomen. Die zou ertoe kunnen leiden dat de stabiliteitsmacht voor Irak minder omstreden wordt en meer internationaal draagvlak verwerft. Beide bewindslieden erkenden dat het nog geruime tijd kan duren voor zo'n resolutie er is.

Op het gebied van normen en waarden vond Balkenende naar eigen zeggen in de VS een enthousiast publiek. Bush had hem bij aanvang van hun gesprek gefelicteerd met de Abraham-Kuyperprijs, die hij maandag had gekregen namens de theologische universiteit in Princeton. Balkenende had Bush er op gewezen dat hij tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap een grote conferentie over waarden wil organiseren. Wat Bush zelf van het onderwerp vond, bleef onduidelijk. Hij repte er tijdens zijn ontmoeting met de pers in elk geval met geen woord over.