Schleiffert eert haar trotse freaks

Ze ziet eruit als een femme fatale, met haar hoge hakken, felrode lippenstift, handtasje en donkere zonnebril. Maar het schaamhaar dat onder haar blauwe hotpants uitpiept, oogt minder vrouwelijk. Twee roze borstjes steken, als de billen van een baviaan, af tegen haar bruine, behaarde romp. Op haar hoofd draagt ze een soort helm, zodat we nooit zeker zullen weten of deze geschilderde, meer dan levengrote figuur nu een man is of een vrouw.

De travestiet, of transseksueel, is nog een van de beschaafdste types op de overzichtstentoonstelling van Charlotte Schleiffert (1967) in Museum Boijmans Van Beuningen. De portrettengalerij die zich rondom het trappenhuis van het museum uitstrekt, omvat ook eenbenige prostituees, pooiers met rattenkoppen of ramshoofden, Hells Angels en copulerende koppels, of trio's – dat is door de wirwar van ledematen en geslachtsdelen niet altijd even duidelijk. Stuk voor stuk zijn ze getekend door hun leven in de goot. Maar hun verminkingen dragen ze met waardigheid. Deze freaks zijn, zoals de kunstenaar haar creaties zelf noemt, overlevers.

Inspiratie vindt Schleiffert in de directe omgeving van haar Rotterdamse atelier, dat uitkijkt op de afwerkplekken van de Keileweg. Maar ook verre reizen hebben haar werk beïnvloed. Zo worden haar recente tekeningen vooral bevolkt door Latijns-Amerikaanse schoonheden met lange zwarte vlechten, Chinese krijgers met gebeeldhouwde kapsels en zwarte mannen met Afrikaanse maskers. Nieuw zijn ook de vlaggen die ze maakte tijdens reizen door Tibet en Mexico en die, met hun uitbundige kleuren en decoraties, als vrijheidsbanieren in de museumzalen wapperen.

Schleiffert is in de loop der jaren milder geworden, zo blijkt uit deze tentoonstelling. In haar vroegere werken wilde ze zich nog wel eens ontpoppen als feministe met haar op de tanden. Eind jaren negentig schreef ze bijvoorbeeld vol vuur teksten als `Men are dogs' of `Elimination of men' op haar doeken. En ook een schilderij als Over het aborteren van meisjes (2000), waarop te zien is hoe een bloedrode foetus van purschuim uit de vagina van een voorovergebogen vrouw spat, liet weinig aan de verbeelding over. Die mannenhaat heeft inmiddels plaatsgemaakt voor hippie-achtige lieflijkheid. Nu staan er woorden als `You bring light in' en `Keep the faith' tussen de patronen van bloemen en vogels.

Wat gebleven is, is de felheid waarmee die onderwerpen in beeld worden gebracht. Geen kunstenaar die verf met zoveel agressie op doeken of vellen papier kan smijten als Charlotte Schleiffert. Allerlei soorten materialen en technieken – eitempera, acrylverf, olieverf, conté, potlood of pastelkrijt – worden door de kunstenaar zonder hiërarchie door en over elkaar heen gebruikt. Ze schrikt niet terug voor heftige kleurcontrasten, verfdruipers of slordige penseelstreken. Integendeel. Als de compositie haar niet heftig genoeg is, voegt ze er graag nog wat attributen aan toe, zoals stukken kippengaas, plastic, nepbont of aluminiumfolie.

Aan de vele vlekken en voetsporen op de witte ondergrond is af te lezen hoe ruig dat proces eraan toegaat. Charlotte Schleiffert zit tijdens het schilderen boven op haar werken, ze kruipt en loopt eroverheen. Pas als de schilderijen aan de muur hangen, kan ze het resultaat overzien.

Dat verhoudingen daardoor niet altijd kloppen – veel figuren hebben karikaturaal grote hoofden – hindert niet. Als een lichaam niet helemaal op het papier past, plakt Schleiffert de kop er gewoon los bovenop. Die brutaliteit is tegelijkertijd ook de charme van haar kunst. `Feel no shame' heet de tentoonstelling niet voor niks. Schleiffert schaamt zich nergens voor.

Het is jammer dat Museum Boijmans van Beuningen het eerste museale overzicht van Schleifferts imponerende oeuvre heeft weggemoffeld in een paar achterafzaaltjes. Vooral de tekeningen die hoog boven de trap zijn opgehangen, hebben daaronder te lijden. Het publiek wordt nu gedwongen de werken van een flinke afstand te bekijken. En daardoor blijven virtuoze details, zoals de blonde pijpenkrullen van de Balinese Bruid (2000) of de spierbundels van een hedendaagse, getekende versie van Michelangelo's David, onzichtbaar. Charlotte Schleiffert, momenteel toch een van de grootste schildertalenten die Nederland telt, verdient beter.

Tentoonstelling: Feel no shame, schilderijen en tekeningen van Charlotte Schleiffert. T/m 9 mei in Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Inl: www.boijmans.nl of 010-4419400. Catalogus €25.