Nederland moet in Irak blijven

In de perceptie van Al-Queda zijn de aanslagen van 11 maart niet alleen effectief geweest in Madrid, maar ook in Den Haag. Daar moet de PvdA eens over nadenken, meent Arend Jan Boekestijn.

Binnenkort praat de regering met het parlement over een eventuele verlenging van het verblijf van onze soldaten in Irak. In Stadskanaal heeft PvdA-fractievoorzitter Wouter Bos zich uitgesproken tegen een dergelijke verlenging. Aarzelingen met betrekking tot een verlenging van het verblijf van onze soldaten in Irak zijn begrijpelijk. Hoewel de situatie in Irak verbetert, is nog steeds sprake van grote instabiliteit. Bovendien is het exporteren van democratie een uiterst hachelijke aangelegenheid waardoor in ieder geval op korte termijn de instabiliteit eerder zal toenemen dan afnemen. Ook de dreiging van terrorisme is door de invasie van Irak bepaald niet afgenomen.

De afwijzende houding van de PvdA ten aanzien van een verlenging is dus begrijpelijk. Toch zijn er goede gronden aan te voeren waarom de PvdA haar standpunt zou moeten heroverwegen:

Wouter Bos heeft benadrukt dat zijn afwijzende houding niet is ingegeven door de aanslagen in Spanje. Zijn partij heeft dus geen enkele behoefte om de terroristen het gevoel te geven dat haar weigering om het verblijf van Nederlandse soldaten te verlengen, is ingegeven door de aanslagen. Vraag is of Al-Qaeda een boodschap heeft aan deze opmerking van Bos. In de perceptie van Al-Qaeda zijn de aanslagen van 11maart niet alleen effectief geweest in Madrid, maar ook in Den Haag. Daar zou de PvdA nog eens over moeten nadenken. Niet alleen de intenties van een politieke partij zijn belangrijk, maar ook de gevolgen daarvan.

De PvdA lijkt de stelling aan te hangen dat de oorlog tegen het terrorisme het terrorisme alleen maar verergert. Op de korte termijn zou dat zo kunnen zijn. Maar het is de vraag of men terrorisme kan bestrijden zonder dat de situatie op de korte termijn verslechtert. Het kwaad kan alleen met kwaad bestreden worden en dat impliceert dat op de korte termijn grote offers moeten worden gebracht om te voorkomen dat op de langere termijn een nog grotere prijs moet worden betaald. Indien alle leden van de coalitie in Irak de redenering van de PvdA zouden volgen, is de kans groot dat Irak weer een schurkenstaat wordt waarin Al-Qaeda welig zal tieren. Dat is noch in het belang van het Iraakse volk, noch in het belang van het Westen.

In dit verband is het goed om erop te wijzen dat de aanslagen van 11september 2001 eerder plaatsvonden dan de oorlog in Afghanistan en die in Irak. Ook zonder de oorlog tegen het terrorisme zou het Westen geconfronteerd zijn met een terroristische groepering die zich ten doel stelt het vrije Westen te vernietigen. Een dergelijke dreiging vereist een krachtdadig en gemeenschappelijk optreden van de vrije wereld. Na de aanslagen in Madrid is het verstandiger om de waarden van het Westen – democratie, mensenrechten en vrijheid – te benadrukken in plaats van te tamboereren op oude geschilpunten. In de strijd tegen het terrorisme staan wij dichter bij Blair en Bush dan bij Bin Laden.

De scepsis van de PvdA ten aanzien van de mogelijkheid om democratie naar Irak te exporteren, is begrijpelijk. De geschiedenis leert hoe moeilijk een dergelijke onderneming is. Dat geldt helemaal voor een situatie waarin het ingrijpen in een land niet gedragen werd en wordt door een brede coalitie. Ook de geschiedenis van Irak en zijn etnische structuur voeden onze scepsis. Toch zijn er goede redenen waarom wij er alles aan moeten doen om voorwaarden te scheppen, opdat de Irakezen erin slagen vreedzaam samen te leven zonder dat een nieuwe tiran de bevolking knecht.

Het is heel goed mogelijk dat het Iraakse volk uiteindelijk niet zal kiezen voor een democratie. Het valt ook te vrezen dat de leden van de coalitie niet de staminees bezitten om de Irakezen tientallen jaren lang bij te staan. Feit blijft dat in opeenvolgende VN-rapporten keer op keer wordt vastgesteld dat veel regimes in het Midden-Oosten zo slecht functioneren dat sommige inwoners menen een uitweg te moeten zoeken in terrorisme. Deze conclusie impliceert dat wij na 11september niet zomaar de optie van democratisering van buitenaf kunnen wegwuiven.

Als het ook maar een béétje zou lukken, zou het niet alleen een zegen zijn voor de mensen die leven in het Midden-Oosten, maar ook onze eigen veiligheid verhogen.

Wouter Bos heeft verklaard dat hij zijn afwijzende houding betreffende een verlenging heeft uitgesproken in de hoop dat Balkenende daardoor Bush onder druk kan zetten om de wederopbouw van Irak te internationaliseren. Een nobel streven. Er zou veel gewonnen zijn als de Amerikanen en de VN bereid zouden zijn om samen in Irak verder te gaan.

Het is inmiddels duidelijk dat de regering-Bush in Irak heeft ondervonden hoe problematisch het kan zijn indien men de VN negeert. Langzamerhand lijkt zich een consensus te ontwikkelen tussen de VS, VN, en de EU dat men alleen gezamenlijk succes kan boeken. Voor Kofi Anan is het inmiddels duidelijk dat nation building in Irak niet kan plaatsvinden zonder hulp van Amerikaanse soldaten. Ook in Duitsland en zelfs in Frankrijk wordt tegenwoordig een andere toon aangeslagen.

Het zou betreurenswaardig zijn als de PvdA, net als hun Spaanse collega's, dit kwetsbare proces zouden verstoren door tegen een verlenging te stemmen.

Arend Jan Boekestijn is historicus en verbonden aan de Universiteit Utrecht.