Leger in Turkije geen Big Brother

Het Turkse leger heeft afstand genomen van het controversiële plan om informatie te verzamelen over grote groepen in de maatschappij. De onthulling van het plan vorige week door de krant Hürriyet leidde tot grote ontzetting in Turkije: de strijdmacht wilde naast `satanisten' en `kinderen van rijke ouders' ook bijvoorbeeld schrijvers en aanhangers van de Europese Unie in de gaten gaan houden.

Maar gisteren liet de generale staf weten dat er van helemaal niemand nog een zogeheten `fiche' is aangelegd. Daarnaast kondigde de legerleiding een intern onderzoek aan over de kwestie. Maar nu al onderstreepte de generale staf dat het allemaal de schuld was van ,,officieren die niet adequaat genoeg waren opgeleid''. De legerleiding sloot zich aan bij eerdere opmerkingen van chef-staf Özkök dat het hier om een ,,lokaal'' initiatief ging van officieren en dat het plan niet uit de koker van de legerleiding kwam.

De ophef rond de fiches is een goed voorbeeld van het democratiseringsproces dat Turkije doormaakt. Lange tijd was het leger de machtsfactor bij uitstek in het Turkse bestel maar – mede onder druk van de Europese Unie – zette het de afgelopen tijd een aantal stappen terug.

Toen het plan om fiches aan te gaan leggen vorige week in de publiciteit kwam, vreesden velen dat de strijdmacht de klok terug wilde zetten. Maar de daaropvolgende gebeurtenissen lieten zien dat de oude tijd in Turkije voorbij lijkt. Om te beginnen aarzelden de Turkse media en allerlei actiegroepen niet om luidkeels protest aan te tekenen tegen het initiatief. Zo liet een aantal Turken weten dat als er dan toch een fiche over hen moest komen, ze die zelf wilden schrijven. Maar significanter nog was de reactie van de strijdmacht zelf.

Het leger, niet de meest spraakzame institutie in Turkije, kwam met een serie verklaringen over de kwestie in een duidelijke poging zijn opvattingen voor het voetlicht te brengen. Met de verklaring van gisteren lijkt er een voorlopig einde te komen aan de affaire. Als er al fiches worden aangelegd, dan zal het waarschijnlijk alleen zijn van groepen die ,,verdelende, reactionaire en destructieve activiteiten'' ondernemen. Dat is in Turkije codetaal voor Koerdische en moslim-extremisten.