Kurosawa's meesterwerk over de ethiek van samoerai opnieuw te zien

In het jaar waarin Takeshi Kitano als de blinde krijger Zatoichi in de stromende regen staat, temidden van de door hem gedode lijken is het uiterst passend om de moeder aller samoeraifilms, Akira Kurosawa's Seven Samurai, opnieuw uit te brengen in de bioscoop. Kitano bracht met deze scène zijn liefdevolle hommage aan de film die eindigt met het door drie camera's spectaculair vastgelegde gevecht tussen veertig bandieten, zeven samoeraikrijgers en wat boeren. Dat slotgevecht vindt plaats in genadeloos neervallende regen. De huilende wind, angstvallige kreten en een smerige modderpoel maken de arena uiterst dramatisch. Kurosawa's flexibele mise-en-scène en dynamische montage zorgen dat deze actiescènes nog steeds opwindend zijn. En dat zonder cartooneske bloedfonteinen à la Kill Bill.

Het is al weer vijftig jaar geleden dat de film de wereld bij storm veroverde, nadat het een Zilveren Leeuw won op het festival van Venetië, maar de impact is onverminderd groot.

In zijn drieënhalf uur durende film bouwt Kurosawa zijn verhaal over boeren die zeven samoerai inhuren om hun oogst tegen bandieten te beschermen zorgvuldig op. Het eerste uur wordt besteedt aan de selectie van de samoerai, het tweede aan de voorbereidingen op de strijd, en het derde uur toont drie aanvallen op het dorp. Door deze rust is er veel ruimte voor humor – vooral door de rol van vaste Kurosawa acteur Toshiro Mifune – en gelegenheid voor uitdieping van de verschillende karakters van de zeven strijders. Samen vertegenwoordigen zij de nobiliteit van de tot verdwijnen gedoemde samoeraiklasse. Kurosawa maakt dit mooi duidelijk door zijn bitterzoete coda waarin wordt vastgesteld dat niet de sterk uitgedunde samoerai maar de boeren uiteindelijk gewonnen hebben. Het gebruik van musketten door de bandieten bekrachtigt deze conclusie. Die musketten maken uiteindelijk de kunst van het vechten met samoeraizwaarden overbodig.

Het in achttien maanden opgenomen Seven Samurai is meer dan een sublieme actiefilm. Het schetst een beeld van een historische periode waarin het zestiende-eeuwse Japan in chaos verkeerde. De keizer en shoguns hadden geen macht meer, verschillende partijen bevochten elkaar en de burgeroorlogen volgden elkaar in hoog tempo op. Bandieten plunderden er op los en de onaantastbare status van de samoerai veranderde. Seven Samurai toont goede en slechte samoerai. De zeven zijn goed maar de bandeloze bandieten die het boerendorp aanvallen behoren ook tot de samoeraiklasse. Doordat ze geen krijgsheer meer dienen zijn ze op drift geraakt. Wat de zeven onderscheidt van de bandieten is hun ethisch gevoel. Ook dat gaat verloren. De lompe boeren bedanken de samoerai niet eens voor bewezen diensten.

Seven Samurai (Shichinin no samurai). Regie: Akira Kurosawa. Met: Takashi Shimura, Toshiro Mifune, Seiji Miyaguchi, Ko Kimura. In: Filmmuseum, Amsterdam; Lux, Nijmegen.